Geographical Space

fa تحلیل ارتباط زمین‌لغزش‌ها با شاخص‌های شبکه زهکشی (مطالعه موردی: شش حوضه آبریز در زاگرس چین‌خورده) Analysis of the relationship between landslides and drainage network indices (Case study: six drainage basins in the folded Zagros) تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">شبکه زهکشی یکی از عوامل مؤثر در وقوع زمین‌لغزش‌ها است و از طریق کنترل تمرکز رواناب و فرسایش سطحی، تأثیر بسزایی در پایداری دامنه‌ها و بروز زمین‌لغزش‌ها دارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ارتباط مکانی میان شاخص‌های شبکه زهکشی و ویژگی‌های مورفومتری حوضه‌های آبریز و رخداد زمین‌لغزش‌ها در حوضه‌هایی از گستره ایلام – کرمانشاه در کمربند چین‌خورده - رانده در غرب ایران انجام شد. بدین‌منظور، با استفاده از مدل رقومی ارتفاعی با قدرت تفکیک 5/12 متر و نقشه‌های توپوگرافی 1:50000، حوضه‌های آبریز و شبکه آبراهه‌ای در نرم‌افزارهای Global Mapper، Google Earth و Arc Hydro ترسیم شد. همچنین، به‌منظور استخراج و موقعیت‌یابی 323 زمین‌لغزش‌، از تصاویر ماهواره‌ای موجود در سامانه Google Earth، تحلیل‌های مکانی در محیط Arc GIS و مشاهدات میدانی استفاده گردید. سپس ارتباط بین شاخص‌های ناهنجاری سلسله مراتبی شبکه زهکشی (∆a)، تراکم زهکشی (Dd)، تراکم زهکشی آبرهه‌های درجه 1 (Dd1)، فرکانس شبکه زهکشی (Df)، نسبت تعداد آبراهه‌های درجه 1 به تعداد کل آبراهه‌ها (N1/N)، نسبت انشعاب (Rb) و شاخص انشعابات (R)، نسبت مساحت زمین‌لغزش به مساحت حوضه (LA) و تراکم زمین‌لغزش (LD)، حوضه‌ها محاسبه و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان داد که پراکندگی زمین‌لغزش‌ها تابع تعامل پیچیده‌ای میان ساختار زمین‌ساختی، هندسه شبکه زهکشی و ویژگی‌های هیدرولوژیکی حوضه‌ها است. ناهنجاری سلسله مراتبی شبکه زهکشی (∆a)، تراکم زهکشی (Dd) و نسبت انشعاب (Rb) بیشترین همبستگی را با تراکم زمین‌لغزش‌ها داشتند، در حالی که تراکم زهکشی آبرهه‌های درجه 1 (Dd1) و فرکانس شبکه زهکشی (Df) نیز در افزایش ناپایداری دامنه‌ها مؤثر هستند. این یافته‌ها نشان می‌دهند که تحلیل شاخص‌های مورفومتری شبکه زهکشی می‌تواند به‌عنوان رویکردی مؤثر برای تبیین و ارزیابی مناطق مستعد زمین‌لغزش مورد استفاده قرار گیرد.</div> <div style="text-align: justify;">The drainage network is one of the factors affecting the occurrence of landslides and, by controlling the concentration of runoff and surface erosion, has a significant impact on the stability of slopes and the occurrence of landslides. This study aimed to analyze the spatial relationship between drainage network indices and morphometric characteristics of watersheds and the occurrence of landslides in basins from the Ilam-Kermanshah area in the folded-thrust belt in western Iran. For this purpose, using a digital elevation model with a resolution of 12.5 meters and 1:50,000 topographic maps, watersheds and drainage networks were extracted in Global Mapper, Google Earth, and Arc Hydro software. Also, in order to extract and locate 323 landslides, satellite images available in Google Earth, spatial analyses in ArcGIS, and field observations were used. Then, the relationship between the drainage network hierarchical anomaly index (∆a), drainage density (Dd), drainage density of first-degree stream (Dd1), drainage network frequency (Df), ratio of the number of first-degree stream's to the total number of stream's (N1/N), stream's bifurcation ratio (Rb) and bifurcation index (R), ratio of landslide area to basin area (LA), and landslide density (LD) of the basins were calculated and analyzed. The results showed that the distribution of landslides is a function of a complex interaction between the tectonic structure, the geometry of the drainage network, and the hydrological characteristics of the basins. The drainage network hierarchical anomaly (∆a), drainage density (Dd), and stream's bifurcation ratio (Rb) had the highest correlation with the density of landslides, while the drainage density of first-degree stream (Dd1) and drainage network frequency (Df) were also effective in increasing the instability of slopes. These findings indicate that the analysis of drainage network morphometric indices can be used as an effective approach to define and evaluate landslide-prone areas.</div> زمین‌لغزش, شاخص‌های مورفومتری شبکه زهکشی, ناهنجاری سلسله مراتبی, ایلام, زاگرس Landslide, Drainage Network Morphometric Indexes, Hierarchical Anomaly, Ilam, Zagros 134 155 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3885-2&slc_lang=fa&sid=1 forouzan naseri فروزان ناصری f_naseri@sbu.ac.ir 100319475328460023552 100319475328460023552 No shahid beheshti university دانشگاه شهید بهشتی shahram bahrami شهرام بهرامی sh_bahrami@sbu.ac.ir 100319475328460023553 100319475328460023553 Yes shahid beheshti university دانشگاه شهید بهشتی alireza salehi pour milani علیرضا صالحی پور میلانی ar.salehipour@googlemail.com 100319475328460023554 100319475328460023554 No shahid beheshti university دانشگاه شهید بهشتی Mohsen Ehteshami-Moinabadi محسن احتشامی معین آبادی ehteshami58@gmail.com 100319475328460023555 100319475328460023555 No shahid beheshti university دانشگاه شهید بهشتی