Geographical Space

fa ارزیابی و تبیین مؤلفه‌های مؤثر بر اجتماع‌پذیری در فضاهای عمومی شهری (مطالعه موردی: بافت تاریخی–فرهنگی اردبیل) Evaluation and Explanation of the Factors Affecting Sociability in Urban Public Spaces: A Case Study of the Historic-Cultural Fabric of Ardabil, Iran تخصصي Special پژوهشي Research چکیده: فضاهای عمومی شهری به‌عنوان عرصه‌های شکل‌گیری تعاملات اجتماعی، نقش تعیین‌کننده‌ای در تقویت پیوندهای اجتماعی، ارتقای کیفیت زندگی و تداوم حیات جمعی شهرها دارند. با وجود اهمیت این فضاها، بسیاری از بافت‌های تاریخی شهرهای ایران در پی تغییرات کالبدی، دگرگونی الگوهای فعالیت و کاهش حضورپذیری اجتماعی، با کاهش ظرفیت خود در ایجاد تعاملات روزمره مواجه شده‌اند. ازاین‌رو، شناخت عوامل مؤثر بر اجتماع‌پذیری این فضاها می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای ارتقای کیفیت محیط و اجتماع پذیر شدن بافت‌های تاریخی مورد توجه قرار گیرد. پژوهش حاضر با هدف تبیین عوامل مؤثر بر اجتماع‌پذیری فضاهای عمومی در بافت تاریخی–فرهنگی شهر اردبیل انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی است. داده‌های مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، پرسشنامه و مشاهده نظام‌مند میدانی گردآوری شد. جامعه آماری شامل کاربران فضاهای عمومی محدوده تاریخی–فرهنگی اردبیل بود که بر اساس فرمول کوکران، ۳۸۴ نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. همچنین الگوهای حضور، فعالیت و تعاملات اجتماعی کاربران طی چهار هفته و در زمان‌های مختلف شبانه‌روز مورد مشاهده قرار گرفت. تحلیل داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی، آزمون همبستگی پیرسون، رگرسیون خطی و تحلیل عاملی انجام شد. یافته‌های پژوهش نشان داد که سطح کلی اجتماع‌پذیری فضاهای عمومی مورد مطالعه پایین‌تر از سطح مطلوب ارزیابی شده است. در میان ابعاد بررسی‌شده، بعد ادراکی–معنایی بالاترین وضعیت را داشته که نشان‌دهنده نقش مؤثر هویت تاریخی، خاطره جمعی و حس تعلق در تداوم روابط اجتماعی است. در مقابل، ابعاد محیطی، کالبدی–فضایی و فعالیتی با ضعف‌هایی در زمینه کیفیت مبلمان شهری، فرصت‌های مکث و حضور، تنوع فعالیتی و شرایط محیطی مواجه بوده‌اند. بنابراین، ارتقای اجتماع‌پذیری فضاهای عمومی بافت تاریخی اردبیل نیازمند رویکردی یکپارچه در بازآفرینی شهری است که به‌طور هم‌زمان به بهبود کیفیت فضایی، تقویت فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی، افزایش آسایش و امنیت و حفاظت از ارزش‌های هویتی مکان توجه کند. نتایج این پژوهش می‌تواند چارچوبی تحلیلی برای برنامه‌ریزان و طراحان شهری در جهت ارتقای کیفیت فضاهای عمومی در بافت‌های تاریخی فراهم آورد.   Urban public spaces, as arenas for social interaction, play a crucial role in strengthening social bonds, improving quality of life, and sustaining collective urban life. Despite the importance of these spaces, many historical urban fabrics in Iranian cities have experienced a decline in their capacity to facilitate everyday social interactions due to physical transformations, changes in activity patterns, and reduced social presence. Therefore, identifying the factors influencing the sociability of public spaces can provide a basis for improving environmental quality and enhancing the sociability of historical urban fabrics. This study aims to explain the factors affecting the sociability of public spaces within the historical-cultural fabric of Ardabil. The research is applied in terms of its purpose and descriptive-analytical in terms of its methodology. The required data were collected through library research, questionnaires, and systematic field observations. The statistical population consisted of users of public spaces within the historical-cultural area of Ardabil, from which 384 respondents were selected based on Cochran’s formula. In addition, patterns of users’ presence, activities, and social interactions were observed over a four-week period at different times of the day. Data were analyzed using descriptive statistics, Pearson’s correlation test, linear regression, and factor analysis. The findings indicate that the overall level of sociability in the studied public spaces is below the desirable level. Among the examined dimensions, the perceptual-semantic dimension demonstrated the most favorable condition, highlighting the significant role of historical identity, collective memory, and sense of belonging in sustaining social relationships. In contrast, environmental, physical-spatial, and activity-related dimensions revealed weaknesses in urban furniture quality, opportunities for staying and lingering, diversity of activities, and environmental conditions. Therefore, enhancing the sociability of public spaces in Ardabil’s historical fabric requires an integrated urban regeneration approach that simultaneously addresses spatial quality improvement, strengthening of social and cultural activities, enhancement of comfort and security, and preservation of the place’s identity values. The findings can provide an analytical framework for urban planners and designers seeking to improve the quality of public spaces in historical urban fabrics.   اجتماع‌پذیری, فضاهای عمومی شهری, بافت تاریخی_فرهنگی, اردبیل Sociability, Urban Public Spaces, Historical-Cultural Fabric, Ardabil 273 301 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-4015-1&slc_lang=fa&sid=1 Pouya Hajisattari پویا حاجی ستاری Hs_pouya@yahoo.com 100319475328460024055 100319475328460024055 No Dariush Sattarzadeh داریوش ستارزاده Sattarzadeh@iau.ac.ir 100319475328460024056 100319475328460024056 Yes Lida Balilan Asl لیدا بلیلان اصل Balilan@iau.ac.ir 100319475328460024057 100319475328460024057 No