Geographical Space

fa تاقدیس توکاک Tavakok Anticline تخصصي Special پژوهشي Research سازند آسماری (الیگوسن–میوسن پیشین) مهم‌ترین سنگ‌مخزن کربناته حوضه زاگرس و یکی از پرتولیدترین مخازن هیدروکربنی جهان است؛ از این‌رو شناخت دقیق ریزرخساره‌ها، محیط رسوبی و چارچوب چینه‌نگاری سکانسی آن در هر برش، هم ارزش بنیادی و هم کاربرد مخزنی دارد. در پژوهش حاضر یک برش پیوسته به ضخامت ۵۶۸ متر از سازند آسماری در یال تاقدیس توکاک — واقع در ۱۵ کیلومتری شمال‌باختری شهرستان ایذه در پهنه ساختاری ایذه (کمربند چین‌خورده–رانده زاگرس) — به‌روش نمونه‌برداری سیستماتیک و چینه‌شناسی و با فواصل منظم ۲ متری برداشت شد و در مجموع ۲۶۳ نمونه سنگی مورد بررسی سنگ‌نگاری و فسیل‌شناسی قرار گرفت. بر پایه بافت رسوبی (طبقه‌بندی Dunham, 1962؛ Embry & Klovan, 1971) و اجتماعات زیستی، پنج ریزرخساره اصلی (MF1 تا MF5) شناسایی و به چهار محیط رسوبی اصلی — لاگون، شول، دریای باز کم‌عمق (رمپ میانی) و دریای عمیق (رمپ خارجی) — به‌همراه یک زیرمحیط رخساره‌های جریانی/طوفانی (تمپستایت) تفکیک شدند. نبودِ کامل شواهد پهنه جزرومدی و رخساره‌های تبخیری، همراه با گذارِ تدریجی و پیوسته کمربندهای رخساره‌ای، نشان می‌دهد که این توالی بر روی یک رمپ کربناته هموکلینال (Homoclinal Ramp) و در شرایط دریای باز و بدون سدِّ مؤثر نهشته شده است. حضور پیوسته Borelis melo از ژرفای ۵۶۲ تا ۱ متری، سنِ بوردیگالین را برای کل توالی مسجّل می‌کند و کل برش را می‌توان به‌صورت یک سکانس رسوبی رده سوم کامل تفسیر کرد که از یک دسته رخساره پیشرونده (TST) با روند ژرف‌شونده به‌سوی سطح حداکثر غرقابی (MFS) و سپس یک دسته رخساره تراز بالا (HST) با روند کم‌عمق‌شونده تشکیل شده است. رخساره‌های تمپستایتی در بخش پیشرونده سکانس، گویای رخدادهای طوفانی پرانرژی و انتقال آوارهای اسکلتی از رمپ داخلی به رمپ میانی–خارجی هستند. یافته‌های این برش با الگوی ناحیه‌ای شناخته‌شده برای بخش بوردیگالین سازند آسماری در پهنه ایذه و فروافتادگی دزفول هم‌خوانی دارد و بر تسلط رمپ کربناته کم‌شیب در زمان نهشت آسماری فوقانی تأکید می‌کند.   The Asmari Formation (Oligocene–Lower Miocene) is the most important carbonate reservoir of the Zagros Basin and one of the most prolific hydrocarbon reservoirs in the world; consequently, a precise understanding of its microfacies, depositional environment and sequence-stratigraphic framework in any given section carries both fundamental and applied (reservoir) value. In the present study, a continuous 568-m-thick section of the Asmari Formation was examined on the flank of the Tavakok anticline, located 15 km northwest of Izeh (Khuzestan Province) within the Izeh structural zone of the Zagros fold–thrust belt. The section was sampled systematically at regular 2-m intervals, and a total of 263 rock samples were studied petrographically and micropaleontologically. On the basis of depositional texture (Dunham, 1962; Embry & Klovan, 1971) and skeletal assemblages, five main microfacies (MF1–MF5) were identified and assigned to four principal depositional environments—lagoon, shoal, shallow open marine (middle ramp) and deep marine (outer ramp)—together with an event-driven tempestite sub-environment. The complete absence of tidal-flat and evaporitic facies, combined with the gradual and continuous transition between facies belts, indicates deposition on a homoclinal carbonate ramp within an open-marine setting lacking any effective barrier. The continuous occurrence of Borelis melo from 562 m up to 1 m establishes a Burdigalian age for the whole succession, which can be interpreted as a single complete third-order depositional sequence composed of a retrogradational, deepening-upward transgressive systems tract (TST) culminating at a maximum flooding surface (MFS), overlain by a progradational, shallowing-upward highstand systems tract (HST). Tempestite facies within the transgressive interval record high-energy storm events and the transport of skeletal debris from the inner ramp to the middle–outer ramp. The results are fully consistent with the regional pattern documented for the Burdigalian part of the Asmari Formation in the Izeh Zone and the Dezful Embayment, and reaffirm the dominance of a low-gradient carbonate ramp during deposition of the upper Asmari Formation.   تاقدیس توکاک, سازند آسماری, ریزرخساره, رمپ کربناته هموکلینال, چینه‌نگاری سکانسی, پهنه ایذه, زاگرس, بوردیگالین. Tavakok anticline, Asmari Formation, microfacies, homoclinal carbonate ramp, sequence stratigraphy, Izeh Zone, Zagros, Burdigalian. 1 23 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-4024-1&slc_lang=fa&sid=1 Tahereh Shokouhifar طاهره شکوهی فر tahereh.shokouhifar@iau.ir 100319475328460024276 100319475328460024276 No Nader Kohansal ghadim vand نادر کهنسال قدیم وند n_kohansal_ghadimvand@iau-tnb.ac.ir 100319475328460024277 100319475328460024277 Yes Davood Jahani داود جهانی davoodjahani@iau.ac.ir 100319475328460024278 100319475328460024278 No Mohammad Ali Arian محمدعلی آرین mohammadali.arian@iau.ac.ir 100319475328460024279 100319475328460024279 No