مقدمه و هدف:با توجه به موقعیت جغرافیایی و اقلیمی منطقه سیستان، مدیریت مصرف آب و برنامهریزی جهت بهرهبرداری صحیح و مناسب از منابع آب دردسترس، بهویژه از چاهنیمههای موجود که منبع اصلی تأمین آب فعلی این منطقه در شرایط کمآبی، خشکسالی و کاهش جریانات سطحی رودخانه هیرمند به شمار میروند، یک امر ضروری است. از اینرو، بررسی عوامل محیطی اثرگذار بر سیاستگذاریهای مدیریت مصرف آب در سیستان و انتخاب استراتژیهای مناسب جهت تخصیص بهینه و پایدار منابع آب چاهنیمهها در این تحقیق مدنظر قرار گرفت. در ادامه، بهینهسازی فعالیتهای زراعی مبتنی بر استفاده از آب چاهنیمهها با رویکرد سازگاری با خشکسالی بهعنوان هدف دیگر این پژوهش دنبال شد. مواد و روش ها:در این مطالعه، جهت بررسی عوامل محیطی اثرگذار بر سیاستگذاریهای مدیریت مصرف آب در منطقه سیستان و انتخاب استراتژی مناسب تخصیص آب، از یک رویکرد توصیفی-تحلیلی مبتنی بر روش تحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدها(SWOT)و ماتریس برنامهریزی استراتژیک کمی(QSPM)استفاده شد. در ادامه، برای بهینهسازی فعالیتهای زراعی با رویکرد سازگاری با خشکسالی، از مدل برنامهریزی ریاضی اثباتی(PMP)و روش تابع تولید با کشش جانشینی ثابت(CES)بهره گرفته شد. دادههای موردنیاز مربوط به سال زراعی ۱۴۰۱-۱۴۰۲ هستند که از طریق تکمیل پرسشنامه و مراجعه به سازمانهای ذیربط در سیستان جمعآوری و در نرمافزارGAMSتحلیل شدند. یافته ها:نتایج حاصل از تحلیل ماتریس SWOT نشان داد که مقادیر برآوردشده برای عوامل درونی (نقاط قوت و ضعف) و بیرونی (تهدیدها و فرصتها) بهترتیب برابر با ۲/۲۸۶ و ۲/۴۳۶ میباشند. این امر بکارگیری راهبردهای تدافعی یا واکنشی (WT) را در راستای بهبود سیاستگذاریهای مرتبط با تخصیص و بهرهبرداری آب در منطقه سیستان الزامی میکند. همچنین نتایج نشان داد که با رخداد خشکسالی تحت شدتهای خفیف تا شدید، میزان منابع آب چاهنیمهها ۹/۵۷ تا ۴۹/۲۳ درصد نسبت به سال پایه کاهش مییابد. در این شرایط، کشاورزان سیستانی سطح زیرکشت پیاز، خربزه، هندوانه و یونجه را کاهش داده و به سمت کشت گندم و جو آبی متمایل میشوند. میزان مجموع سود ناخالص کشاورزان نیز ۰/۵۳ تا ۳/۶۷ درصد کاهش مییابد و ارزش اقتصادی آب از ۱۱۸۴ به ۲۳۷۷ ریال بر مترمکعب میرسد. بحث و نتیجه گیری: با توجه به نتایج بهدستآمده در این تحقیق، اصلاح سیاست قیمتگذاری آب و تعیین مبالغ جبرانی در شرایط تشدید کمآبی، حذف محصولات با بهرهوری اقتصادی و فیزیکی پایین از الگوی کشت در شرایط خشکسالی، و بکارگیری راهبردهای تدافعی جهت اجرای مناسب سیاستگذاریهای تخصیص آب چاهنیمهها در منطقه سیستان توصیه شدند.
(2).jpg)
