fa ارزیابی قابلیت تصاویر و داده‌های سنجنده‌ی مودیس برای اندازه‌گیری PM10 در رابطه با داده‌های زمینی (مطالعه موردی: شهر سنندج) تخصصي Special پژوهشي Research دانش سنجش از دور به طور فزاینده‌ای در دهه گذشته برای ارزیابی پدیده‌های اتمسفری به کار گرفته شده است. با توجه به معضل طوفان های گرد و غبار در مناطق غربی ایران، استفاده از مزایای سنجش از دور در بررسی منطقه‌ا‌ی و محلی این طوفان ها لازم و ضروری می‌باشد. در تحقیق حاضر سعی شده ارتباط و همبستگی بین داده‌های PM10 استخراج شده از سنجده مودیس و داده‌های PM10 ثبت شده در ایستگاه زمینی شهر سنندج با استفاده از مدل رگرسیون غیر خطی برای ماه‌های خرداد و تیر سال 1388 تعیین شود و با استفاده از تصاویر RGB و همچنین تصاویر نوع 1B سنجده مودیس (MODIS) با نام (MOD021KM)، الگو‌های حرکتی طوفان‌های گرد و غباری که این منطقه را تحت تاثیر قرار می دهند مورد ارزیابی قرار گیرند. بیش‌ترین مقدار میانگین ماهانه PM10 در تیرماه و بیشترین مقدار میانگین ساعتی PM10 در طول شبانه روز در ساعت 12 ظهر مشاهده شد. ارتفاع لایه اتمسفری از سطح زمین در کوه‌های زاگرس و شدت باد در شرق عراق از مهم‌ترین عوامل موثر در ورود طوفان های گرد و غبار به مناطق غربی ایران هستند. میزان تغییرات زمانی و مکانی PM10 ثبت شده در ایستگاه زمینی سنندج با تصاویر ارائه شده توسط سنجده مودیس در ماه‌های خرداد و تیر یک رابطه مثبت و نسبتاً قوی را از خود نشان دادند (85/0R =) که بیانگر قابلیت و قابل اطمینان بودن تولیدات مودیس در بررسی الگوهای حرکتی طوفان های گرد و غبار و همچنین برآورد میزان غلظت ذرات جامد معلق در هوای شهر سنندج است. به خصوص که سنجده مودیس با در اختیار قرار دادن اطلاعات خصوصیات این طوفان ها در خارج از مرزهای ایران مانند؛ کشورهای عراق و عربستان می‌تواند ما را در ارائه برنامه-هایی مدیریتی راهبردی در راستای کاهش و کنترل این طوفان ها یاری دهد. Abstract In the last decade, remote sensing has increasingly been used to evaluate atmospheric phenomena with respect to the crisis created by the dust storms in West of Iran. It has been proven that remote sensing would facilitate environmental studies in the local and international scales. In present study, we tried to determine the relationship between the MODIS PM10 data and measured PM10 concentration in a ground station (i.e., Sanandaj city in the west of Iran) during June and July 2009, using Non-linear regression model. RGB images and MODIS/Terra Calibrated Radiances 5-Min L1B Swath 1km (MOD021KM) were utilized to assessment of move pattern of the dusts storm in the study area. Based on obtained monthly and hourly means of PM10 data, the monthly and hourly maximum means were found to be in July and at 12 p.m., respectively. Atmospheric boundary layer altitudes from land surface and wind intensity in Iraq are among the main culprits of the entrance of the dust storms to Iran from the westerner boundaries. The spatial and temporal variation in measured PM10 concentration in the ground station site located in Sanandaj city were completely correspond with the amount of suspended particulate matter shown by MODIS data. Correlation coefficients between MODIS PM10 data and PM10 data measured by the ground station site in Sanandaj city was 0.85 in June and July. Our results indicated that MODIS products could be a reliable tool to assess dust storm movement patterns and to survey the concentration of particulate matter. MODIS scanner is able to provide us with the useful information on the condition and patterns of regional storms such as Iraq and Saudi Arabia from the outside of Iranian boundaries as well as assisting us to implicate an informed management toward dust storms reduction and implication of control program in westerner regions of Iran. سنجنده مودیس, PM10, طوفان های گرد و غبار, الگوهای حرکتی, مناطق غربی ایران. MODIS Images, PM10, Dust storms, Movement Patterns, Westerner regions of Iran. 153 173 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-60&slc_lang=fa&sid=1 جمیل امان‌اللهی j.amanollahi@uok.ac.ir 10031947532846004081 10031947532846004081 Yes استادیار گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه کردستان شهرام کبودوندپور 10031947532846004082 10031947532846004082 No استادیار گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه کردستان