fa اثرات سازه‌های مکانیکی بر ذخیرۀ رواناب‌ها درحوضه گاودرۀ استان کردستان تخصصي Special پژوهشي Research چکیده حفظ منابع موجود آب اصلی‌ترین هدف اجرای عملیات آبخیزداری است. این تحقیق به‌منظور ارزیابی تأثیر احداث سازه‌های کوتاه بر تغییر روند و میزان ذخیره رواناب، در حوضه آبخیز گاودره در استان کردستان انجام گرفته است. این حوضه، وسعتی معادل 27/6 کیلومتر مربع دارد و از زیر حوضه‌های قشلاق سنندج می‌باشد. مشخصات مکانی و اجرایی سازه‌های احداث شده از طریق انجام عملیات صحرایی ثبت گردید. کارایی سازه‌ها با توجه به حجم رواناب ذخیره شده در مخازن سازه‌ها مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفت. به‌ منظور مقایسۀ رفتار حوضه، قبل و بعد از اجرای عملیات آبخیزداری، مدل هیدرولوژیکی HEC-HMS با استفاده از وقایع بارندگی و رواناب‌های مشاهده شده، واسنجی و اعتبار‌یابی گردید. اثر اقدامات انجام شده در قالب تأثیر آن‌ها بر رفتار حوضه در تولید رواناب شبیه‌سازی شد. این مدل علاوه بر کل حوضه، در یکی از زیرحوضه‌ها نیز که در آن بیش‌ترین تعداد سازه به نسبت مساحت آن اجرا شده است، اجرا گردید. نتایج نشان می‌دهد که این عملیات تأثیر چندانی بر ذخیرۀ رواناب در کل حوضه نداشته است. در حالی که در زیر حوضه با حجم عملیات مناسب، عملیات مکانیکی انجام شده باعث تغییر رفتار حوضه در جهت افزایش ذخیرۀ رواناب گردیده‌است. Abstract Preservation of water resources is the main purpose of watershed management operations. To evaluate watershed response to mechanical operations in order to increase water storage, this research was conducted in Gav-Darreh watershed, Kordestan, Iran. The watershed area is 6.27 km2 which has been subjected to mechanical operations to prevent water and soil losses. The dimensions of constructed check dams and related reservoirs and their spatial distribution were recorded. The data were used to derive the volume of retained water and sediments. The hydrology was modeled using the Hydrologic Engineering Center-Hydrologic Modeling System (HEC-HMS) model, and watershed changes were quantified with site survey. Actual storms were used to calibrate and validate HEC-HMS rainfall-runoff model. The calibrated HEC-HMS model was used to simulate before and after mechanical operation stream flows and to forecast the impact of check dams effects on runoff storage. The model was used both for entire watershed and an individual sub-watershed with most mechanical operations. In case of entire watershed, the results shows that the practices had insignificant impacts on the runoff storage, and conversely the contribution of the basin management at individual sub-watershed was significant. کلید واژه ها: عملیات آبخیزداری, ذخیرۀ رواناب, سازه‌های کوتاه, حوضه گاودره, HEC-HMS Keywords: Watershed Operations, Runoff Storage, Check Dams, HEC-HMS, Gav-Darreh Watershed. 145 162 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-67&slc_lang=fa&sid=1 عطا امینی ata_amini@yahoo.com 10031947532846004707 10031947532846004707 Yes استادیار، مرکزتحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان محمد روغنی 10031947532846004708 10031947532846004708 No عضو هیأت علمی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری