fa ژئومورفولوژی دشت جلفا- هادیشهر تخصصي Special پژوهشي Research چکیده چاله تکتونیکی جلفا-هادیشهر یکی از دشت‌های شمالی ایران در امتداد رودخانه ارس است که در حد فاصل کرانه جنوبی رودخانه ارس و بخشی از رشته کوه قره داغ واقع شده است. هدف این پژوهش، شناخت وجوه مختلف ژئومورفولوژی و سیستم یا سیستم‌های مورفودینامیک این دشت و در بعد کاربردی آن، حفظ امکانات زیستی آن در ارتباط با سیستم‌های فوق است. برای نیل به اهداف پژوهش و تحلیل روابط فرایند-فرم، از روش ارگودیک و تحلیل تحول اشکال فعلی در نقاط مختلف و با سنین متفاوت استفاده شده است. بازسازی سیر تکاملی منطقه با استفاده از روش تحلیل ساختار رخساره ای از طریق مطالعات میدانی مکرر و پی جویی سطوح چینه بندی نهشته‌ها صورت گرفته است. در این پژوهش، نقش تکتونیک در ایجاد دشت و وضعیت ساختمان آن، وجود حرکات انبساطی، چشم انداز فعلی دشت، ساختار مخروط افکنه های کواترنری منطقه و حفظ فضای رسوبگذاری در دوره کواترنری مورد مطالعه قرار گرفته است. بر اساس نتایج این پژوهش، عوامل تکتونیکی و لیتولوژیکی مهم‌ترین شاخص‌های تأثیرگذار بر ویژگی‌های مورفومتری واحدهای ژئومورفولوژیکی می‌باشند. این دشت ویژگی‌های یک پدیمنت را دارد، مخروط افکنه دره دیز مهم‌ترین واحد ژئومورفولوژیکی آن است، مهم‌ترین چالش ژئومورفولوژیکی آن از بین رفتن پوشش کم ضخامت نهشته های کواترنری سطح پدیمنت است و نوع واکنش ژئومورفیک به اثرگذاری انسان بر روی فرایندهای سطح زمین دشت جلفا-هادیشهر، نشانگر حاکمیت نوعی تغییر ژئومورفیکی است. Abstract To improve our understanding of geomorphological features, morphodynamic systems, process-form relationships analysis, and in an aplication view: protection of biological capabilities of Jolfa-Hadishahr tectonic depression, we performed ergodic method and Facies Architecture Analysis in diverse spatial period. The plain has located between southern Aras river caostline and a part of Ghareh-Dagh mountain chain along Aras river. We forced our evolution reconstruction of landscape with field studies and followed of strata surfaces of Quaternary sediments. The role of tectonic activities in plain construction and structure, resulting from tentional movements, plain landscape, and Quaternary alluvial fans structures and accomodation spaces are imparative. Results showed that tectonic activities and lithological properties are more effective factors on morphometric charactristics of geomorphologic units. The plain is a pedimont and the Dara-Diz alluvial fan is the main geomorphological unit on it. The deletion of Quaternary unconsolidated conglomerate cap deposits on marly Miocene formations is the main problem on the plain. The type of geomorphic response to human impacts on earth surface processes described here may represent a manifestation of geomorphic change. کلیدواژه ها: ژئومورفولوژی دشت, چاله تکتونیکی, تحول ژئومورفولوژی دشت, سیستم‌های رودخانه ای, دشت جلفا-هادیشهر, شمال غرب ایران. Keywords: Plain Geomorphology, Geomorphological Evolution, Fluvial Systems, Jolfa-Hadishahr Plain, Northwest of Iran. 183 212 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-392-2&slc_lang=fa&sid=1 داود مختاری d_mokhtari@tabrizu.ac.ir 10031947532846004775 10031947532846004775 Yes دانشیار گروه ژئومورفولوژی دانشگاه تبریز