fa تحلیل ژئومتری حوضه‌های زهکشی با استفاده از شواهد ژئومورفولوژی تکتونیک (مطالعه موردی: چهار حوضه زهکشی صدخرو، کلاته ‌سادات، فاروب‌رومان و گلیان) تخصصي Special پژوهشي Research چکیده شبکه‌های زهکشی به‌عنوان بخشی از لندفرم‌های ژئومورفولوژیک در مقابل حرکات نئوتکتونیک حساس هستند. هدف این پژوهش بررسی ناهنجاری سلسله مراتبی شبکه زهکشی و ارتباط آن با تکتونیک در حوضه‌های زهکشی صدخرو و کلاته‌سادات (دامنه جنوبی کوه‌های جغتای)، فاروب‌رومان (دامنه جنوبی بینالود) و گلیان (دامنه شمالی کوه‌های آلاداغ) می‌باشد. شاخص‌های ناهنجاری سلسله مراتبی (∆a)، تراکم ناهنجاری سلسله مراتبی (ga)، شاخص انشعابات (R)، شاخص درصد عدم تقارن حوضه (PAF)، نسبت شکل حوضه (BS) و میانگین طول آبراهه درجه ((LN1 در آن مورد محاسبه قرار گرفت. سپس رابطه خطی بین پارامترها و ضریب همبستگی بین آن‌ها به‌دست آمد. بررسی داده‌ها نشان می‌دهد که رابطه مستقیمی بین∆a و ga با ضریب همبستگی بالا (963/0r=) در حوضه‌های مطالعاتی وجود دارد. هم‌چنین رابطه مستقیمی بین پارامترهای ∆a و ga با پارامترهای ,PAF BS و LN1 می‌باشد. ضریب همبستگی ∆aبا پارامترهای PAF، BS و LN1 به ترتیب 796/0، 737/0 و 892/0 و ضریب همبستگی ga با پارامترهای PAF، BS و LN1 نیز به ترتیب 920/0، 875/0 و 896/0 به‌دست آمد. رابطه معناداری بین R و دیگر پارامترها وجود ندارد. بررسی روابط بین پارامتر‌ها نشان‌دهنده کارایی بالای شاخص ∆a و ga در مقایسه با شاخص R برای شناسایی تکتونیک فعال حوضه‌های زهکشی می‌باشد. براساس شاخص‌های مذکور، هر چند تمام حوضه‌های مطالعاتی از نظر تکتونیکی فعال هستند اما بیش‌ترین فعالیت تکتونیکی به ترتیب در حوضه‌های فاروب‌رومان، صدخرو و گلیان و کم‌ترین مربوط به حوضه کلاته سادات می‌باشد. Abstract Drainage systems as parts of geomorphological landforms are sensitive to tectonic activities. The purpose of this research is to study the anomaly of drainage system and its relevance to neotectonic in Sadkharv, Kalateh-Sadat (in southern slopes of Joghatai mountains), Farub-Ruman (in southern slope of Binaloud mountains) and Gelian (in northern slopes of Aladagh mountains) catchments. The hierarchical anomaly index (∆a), density of hierarchical anomaly (ga), bifurcation index (R), percent of basin asymmetry (PAF), basin shape (Bs) and the mean length of first order streams (LN1) parameters were calculated. Then linear relations and correlation coefficient (R) between parameters were obtained. Data show that there is positive relation with strong correlation coefficient (r= 0.963) between ∆a and ga parameters. There are also positive relations between ∆a and PAF, ∆a and BS, ∆a and LN1, ga and PAF, ga and BS, ga and LN1 parameters. Correlation coefficients for ∆a-PAF, ∆a-Bs and ∆a –LN1 pairs are respectively 0.796, 0.737 and 0.892 and between ga-PAF, ga-Bs and ga-LN1 pairs are respectively 0.920, 0.875 and 0.896. There is no meaningful correlation between R and other parameters. Evaluation of correlation between parameters reveals that ∆a and ga indexes have more efficiency in identification of active tectonic of catchments than other parameters. Although all studied basins are tectonically active based on above-mentioned indexes, the highest rate of tectonic activity is associated with Farub-Ruman, Sadkharv and Gelian catchments and the lowest rate is related to Kalateh-Sadat catchment. کلید واژه‌ها: ژئومتری, تکتونیک, ناهنجاری سلسله مراتبی شبکه زهکشی, شاخص انشعابات, کلاته‌سادات. Keywords: Geometry, Tectonic, Hierarchical Anomaly of Drainage Basin, Bifurcation Index, Kalateh-Sadat. 199 222 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-814-2&slc_lang=fa&sid=1 شهرام بهرامی E-mail: S.bahrami@hsu.ac.ir 10031947532846005651 10031947532846005651 No استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه حکیم سبزواری الهه اکبری . E-mail: e.akbari@hsu.ac.ir 10031947532846005652 10031947532846005652 No مربی گروه جغرافیا، دانشگاه حکیم سبزواری محمد معتمدی راد motamedi_1@yahoo.com 10031947532846005653 10031947532846005653 Yes دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشگاه حکیم سبزواری