fa واکاوی تاثیرگذاری خشک‌سالی‌های شدید بر آب‌دهی چشمه‌های کارستی استان کرمانشاه (مطالعه موردی: خشک‌سالی شدید سال 87-1386 ) تخصصي Special پژوهشي Research چکیده استان کرمانشاه به دلیل ویژگی‌های زمین‌شناختی، ژئومورفولوژیکی و اقلیمی دارای منابع آب کارست غنی می‌باشد. به علت ویژگی‌های متفاوت پهنه‌های کارستی زاگرس چین‌خورده و شکسته، رفتار چشمه‌های کارستی نسبت به رخداد خشک‌سالی‌ها متفاوت است. هدف این پژوهش، شناخت نوسانات آب‌دهی و رفتار چشمه‌های کارستی زون‌های زاگرس چین‌خورده و شکسته نسبت به رخداد خشک‌سالی می‌باشد. در همین راستا با استفاده از شاخص بارش استاندارد شده (SPI) سال 87-1386 به‌عنوان دوره خشک‌سالی شدید تعیین گردید. در ادامه، با واکاوی بارش نگارها و آب‌نگارها، محاسبه ضریب تغییرات آب‌دهی و دامنه تغییرات آن و نیز محاسبه ضریب α، نوع سامانه چشمه‌ها از نظر افشان یا مجرایی بودن تعیین و در نهایت چگونگی تاثیرپذیری چشمه‌های مورد مطالعه از رخداد خشک‌سالی مشخص گردید. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که چشمه‌های زاگرس شکسته از نوع مجرایی و چشمه‌های زاگرس چین‌خورده از گونه افشان هستند. تاثیر خشک‌سالی بر آب‌دهی تمامی چشمه‌ها بدون تاخیر زمانی و تقریبا همزمان رخ داده است. چشمه‌های زون زاگرس شکسته با یک تاخیر زمانی 3 ماهه نسبت به حداکثر بارش واکنش نشان داده و تقریبا به‌طور کامل خشک گردیده‌اند. ولی تاثیرپذیری چشمه‌های زاگرس چین‌خورده از خشک‌سالی محدود به کاهش آب دهی بوده و نمی‌توان دوره زمانی کاملا مشخصی برای واکنش چشمه‌های زاگرس چین‌خورده به رخداد خشک‌سالی تعیین کرد. با این توضیح تاثیرپذیری چشمه-های زاگرس شکسته به خشک‌سالی بسیار بیش‌تر بوده و از این‌رو چشمه‌های زاگرس چین‌خورده به منظور استفاده و مدیریت بهینه منابع آب، مناسب‌ترند. Abstract Kermanshah Province is rich in karst water resources due to its geologic, geomorphologic and climatic features. The response of karst springs to drought is varied because of different characteristics of folded and fractured karst zones. The aim of this research is the recognition of discharge fluctuations and behavior of karst springs in folded and fractured Zagros zones when drought happens. Therefore, the year 1386-87 has been chosen as the year of severe drought by using SPI index. Then by analyzing the hydrograph and hyetograph, calculation of discharge coefficient variation, variation range alpha coefficient the type of the spring systems have been determined. Eventually, the way that springs have been affected by drought has been investigated. The results of study show that the springs of fractured Zagros belong to conduit type and springs of folded Zagros belong to diffuse type. The impact of the drought on all the springs has been occurred without any delay and nearly at the same time. Springs of fractured Zagros zone have a response to maximum rainfall with a three-month delay and then these springs have been dried near to complete. The only impact of severe drought on folded Zagros springs is limited to discharge decrease and no time can be exactly determined for folded Zagros springs reactions to the drought. Finally, folded Zagros springs have been affected by the drought less than the fractured ones and these springs have greater potential for water resources sustainablity using and management. کلید واژه‌ها: خشک‌سالی شدید, چشمه‌های کارستی زاگرس, بارش نگار, آب نگار, استان کرمانشاه Keywords: Severe Drought, Karst Springs of Zagros, Hyetograph, Hydrograph, Kermanshah Province. 1 19 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-399-2&slc_lang=fa&sid=1 فرامرز خوش‌اخلاق E- mail: fkhosh@ut.ac.ir 10031947532846005654 10031947532846005654 Yes استادیار اقلیم شناسی دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران سجاد باقری سید‌شکری 10031947532846005655 10031947532846005655 No دانشجوی دوره دکتری ژئومرفولوژی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران طاهر صفرراد 10031947532846005656 10031947532846005656 No دانشجوی دوره دکتری اقلیم شناسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.