fa تحلیل دگرگونی بافت تاریخی شهر سبزوار با استفاده از تئوری چیدمان فضا (1285- 1385 ه.ش) تخصصي Special پژوهشي Research چکیده این مقاله با هدف بررسی نحوه دگرگونی ساختار فضایی هسته تاریخی شهر سبزوار در دو دوره زمانی (1285 و 1385 ه.ش) انجام شده است. آن‌چه که به عنوان مساله اصلی مطرح شده است، این است که چگونه به واسطه تغییر در چیدمان کالبدی عناصر شهری، ساختار فضایی بافت تاریخی تغییر می کند؟ این مقاله بر این فرض استوار شده است که تغییر پارامترهای فضایی رابطه مستقیمی با تغییرات کالبدی آن دارد.این فرضیه با محاسبه پارامترهای فضایی هسته تاریخی در دو مقطع تاریخی فوق مورد آزمون قرار گرفت. محاسبات نشان داد که هسته تاریخی شهر سبزوار در سال (1285ه.ش). ازمتوسط هم پیوندی (4946/0) و متوسط عمق فضایی (6059/18) برخوردار بوده است. هم‌چنین در این دوره مقدار دو پارامتر کنترل و اتصال به ترتیب برابر با (9983/0)و (1661/2)است. اما در سال 1385ه.ش. تخریب بازار و احداث خیابان‌های مختلف سبب افزایش میزان هم‌پیوندی به (8715/0) و کاهش عمق به (5638/12) شده است. هم‌چنین پارامتر اتصال به (3759/2) و کنترل به (0239/1) افزایش یافته است. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که محدوده مورد مطالعه در سال (1285ه.ش). از ساختاری منسجم برخوردار بوده که در آن بازار به عنوان هم‌پیوندترین فضای شهر(7433/0) نقش اصلی را در نحوه توسعه و دگرگونی شهر برعهده داشته است. اما در سال (1385ه.ش). خیابان بیهقی به‌عنوان هم‌پیوندترین فضای شهر سبزوار با مقدار (216/1) است. در این دوره خیابان بیهقی عامل اصلی گسستگی کالبدی و فضایی در محدوده بافت تاریخی است. Abstract: In this article, transformation of urban historic core was attended according to spatial parameters. Main question of this research was how physical changes can effect on spatial structure of a Sabzevar city? Physical- spatial structure is one of the parameters that can be considered as an indicator in urban transformation. This article aims to describe physical-spatial structure transformation of Sabzevar city from 1907 to 2007. Methodology of this article is quantitative-comparative and is based on the space syntax theory and spatial measurements such as integration value, mean depth, control and connectivity in each period. in 1907, analysis indicated that, in historic core, parameters as mean integration was 0.4946, while mean depth was 18.6059, the connectivity 2.1661 and control was 0.9983. According to these, Sabzevar city is consistent with the hierarchy and solidarity structure and bazaar is the most integrated city space (0.7433). In this period bazaar had a major role in the development and transformation of the city. But at the present time, destroyed bazaar and construction of various streets in addition to the physical separation in space and the whole city has created historical context with caused isolation of historic core. Analysis indicates that parameters such as mean integration were 0.8715, mean depth was 12.5638, the connectivity being 2.3759 and control to be 1.0239. The highest integrated space is Beihagh street with integration value of (1.216). کلید واژه‌ها: ساختار کالبدی- فضایی, هسته تاریخی, تئوری چیدمان فضا, پارامترهای فضایی. Keywords: Physical- Spatial Structure, Space Syntax Theory, Spatial Parameters. 163 179 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-836-2&slc_lang=fa&sid=1 هادی سلطانی فرد Hsoltanifard@gmail.com 10031947532846005674 10031947532846005674 Yes عضو هیات علمی، دانشکده جغرافیا وعلوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار حسین حاتمی نژاد 10031947532846005675 10031947532846005675 No استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران مصطفی عباس زادگان 10031947532846005676 10031947532846005676 No دانشیار گروه طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت احمد پوراحمد 10031947532846005677 10031947532846005677 No استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.