fa تهیه نقشه کاربری ‌اراضی و ارزیابی توان کاربری دیم‌زارهای حوضه آبخیز زیلبرچای برای تبدیل به کشت علوفه براساس عامل شیب با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی تخصصي Special پژوهشي Research چکیده در این تحقیق حوضه آبخیز زیلبر‌چای آذربایجان‌شرقی-غربی پس از تهیه نقشه کاربری اراضی و نقشه شیب با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی از نظر توان اکولوژیکی کاربری دیم برای تبدیل به علوفه کاری مورد ارزیابی قرار گرفت. نقشه شیب از مدل رقومی ارتفاع و نقشه کاربری دیم از تصاویر ماهواره‌ای لندست، عکس‌های هوایی و با کنترل میدانی تهیه شد. سپس نقشه کاربری با نقشه شیب مقایسه و عرصه‌های دیم گسترش یافته در شیب بالاتر از 12 درصد برای تبدیل به علوفه کاری نقشه سازی گردید. نتایج نشان داد: تفکیک اراضی زراعی از مراتع با توجه به مقیاس، ابزار کار و سطوح اراضی زراعی دیم با مشکل مواجه بوده و لذا اراضی دیم و مرتع به‌صورت کمپلکس نقشه سازی شد. صحت نقشه تهیه شده حدود 77 درصد و ضریب کاپا 72/0 برآورد گردید. سطح کل دیم‌زارهای دایر و رها شده حوضه 9364 هکتار بر‌آورد شد. حدود 5555 هکتار از اراضی دیم فعلی در شیب بالاتر از 12 درصد گسترش دارد که از آن حدود 2352 هکتار در شیب‌های بین 20 تا 30 درصد و 3203 هکتار در شیب‌های بین 12 تا 20 درصد است. از نظر توان اکولوژیکی این اراضی باید به کاربری غیر از دیم کاری و به صورت طبیعی که همانا علوفه کاری است اختصاص داشته باشد. چرا که در صورت تداوم استفاده فعلی و با توجه به شخم در جهت شیب عملا کمک به تخریب بیش‌تر این اراضی کرده و باعث از دست دادن آب و خاک در طول زمان می‌گردد. درصورت تبدیل به علوفه کاری، تولید این اراضی می‌تواند تا 11110 تن علوفه در سال برسد. در این صورت در مقایسه با گندم در همین سطح، تولید 4/2 برابر شده و هم‌چنین کنترل فرسایش و حفاظت آب و خاک به نحو مطلوب‌تری انجام خواهد شد. Abstract In this research, after land use and slope mapping, the ecological capability of dry farming lands in Zilbar-chay watershed were evaluated to convert pasture using GIS in West-East Azerbaijan. Slope map was derived from DEM model and present land use map was derived using existing information, Landsat images, aerial photos and fieldworks. Then, land use and slope map were compared to discriminate the dry farming lands, which were distributed on more than 12% of slopes for converting to pasture. Results show that the discrimination between dry farming lands from rangelands according to the scale of the study and the size of cultivated lands was faced with problem, thus some parts of the rangeland and dry farming lands were mapped as complex units. Accuracy of the produced map was 77% and Kappa coefficient was 0.77. Total dry farming lands on watershed were estimated about 9,364 ha. Some 5,555 ha of dry farming lands has distributed on the area with the higher than 12% slopes, covering 2,352 ha of areas with 20 to 30% and 3,203 ha on the areas with 12 to 20% slope. From the ecological capability perspective these lands should be converted to other land uses such as pasture. By continuing current dry farming land practices on the areas with higher slopes and dry farming technical issues, particularly up and down tillage, would cause increase in the severity of degradation and in turn the loss of soil and water in a long period. While, if these areas convert to permanent vegetation cover (pasture), not only the amount of yield will be increased some 11,110 tons of forage per year and in comparison with wheat, the amount of yield will be increased about 2.4 times, but it also will improve the erosion control and soil and water conservation. کلید واژه‌ها: دیم‌زار رهاشده, تبدیل دیم‌زار, علوفه کاری, توسعه پایدار, کشاورزی اکولوژیک, توان اکولوژیک. Keywords: Abandoned Dry Farming, Dry Farming conversion, Pasture, Sustainable Development, Ecological Capability. 103 122 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1046-3&slc_lang=fa&sid=1 اردوان قربانی E– mail: ardavanica@yahoo.com 10031947532846005689 10031947532846005689 Yes استادیارگروه مرتع آبخیزداری دانشگاه محقق اردبیلی