fa بررسی توزیع زمانی و مکانی بارش شهرستان تبریز با روش تحلیل خوشه ای تخصصي Special پژوهشي Research <p>بارش عنصری است که به عنوان یکی از مهم‌ترین عناصر آب و‌هوایی از دیدگاه‌های مختلف مورد بحث و پژوهش های زیادی قرار گرفته است. در این میان بررسی توزیع زمانی و مکانی بارش در یک مکان از اهمیت ویژه‌ای برخورداراست. این نوع بررسی، منجر به آگاهی از نحوۀ توزیع آب باران در مقاطع زمانی معین به منظور استفادۀ بهینه از آن در زمینه‌های کشاورزی، صنعتی و مصارف جوامع انسانی می‌گردد. برآورد مقادیر سیلاب، تعیین پتانسیل سیل‌خیزی رگبارها و همچنین طراحی سیستم‌های زهکشی، ازجمله کاربردهای توزیع زمانی و مکانی بارش محسوب می‌شوند. در این پژوهش، به منظور بررسی توزیع زمانی و مکانی بارش در سطح شهرستان تبریز از آمار و اطلاعات روزانه 11 ایستگاه در طی دوره آماری 1378 تا1388 استفاده شد. برای رسیدن به اهداف فوق و پهنه‌بندی منطقه از لحاظ بارش، ابتدا اقدام به تهیه نقشه‌های روزانه گردید و سپس این نقشه‌ها به داده تبدیل شد. آن‌گاه پس از ویرایش یاخته‌ها و حذف یاخته‌های خارج از مرز، ماتریس اصلی داده‌ها که حاوی مقادیر روزانه بارش بود، مورد استفاده قرار گرفت. در نهایت یک تحلیل خوشه‌ای سلسله مراتبی با روش ادغام وارد بر روی ماتریس داده‌ها که دارای 4018 ستون برای نشان دادن تعداد روزهای دوره آماری و 86 سطر برای نشان دادن یاخته‌های استخراج شده از نقشه‌های روزانه می‌باشد اعمال گردید. نتایج پژوهش نشان می‌دهند که شهرستان تبریز از لحاظ بارش به سه گروه مجزای، بارش کم، متوسط و زیاد قابل تفکیک است.</p> <p>Precipitation acts as one of the most important elements of the climate. There has been much discussion and research in this regard. Spatial and temporal distribution of precipitation is very important in a place. This study aims at the understanding of the distribution of precipitation in specified time period for optimization of its use in agriculture, industry and human consumption. Estimation of flood and determination of the potential flooding and drainage system design, including the use of spatial and temporal distribution of precipitation is considered in the current research. To study the spatial and temporal distribution of precipitation in the city of Tabriz daily data from 11 stations were used for the period 1378 to 1388. To achieve the above objectives and zoning of the area in terms of precipitation, the first step was to prepare maps which were then converted to the data. Data were also used to remove cells outside the borders of original matrix that contained daily precipitation. The results showed that Tabriz county precipitation is separable into three distinct groups of with average precipitation, low precipitation and few others had some of the highest precipitation amounts.</p> بارندگی, توزیع مکانی, توزیع زمانی, شهرستان تبریز. Precipitation, Spatial Distribution, Temporal Distribution, Tabriz County. 59 81 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-931-3&slc_lang=fa&sid=1 سعید جهانبخش اصل 10031947532846008402 10031947532846008402 No استاد گروه اقلیم شناسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تبریز. وحیده ابطحی 10031947532846008403 10031947532846008403 Yes کارشناس ارشد اقلیم شناسی، دانشگاه تبریز محمدعلی قربانی 10031947532846008404 10031947532846008404 No دانشیار گروه آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز. معصومه تدینی 10031947532846008405 10031947532846008405 No استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه آزاد، سمنان. اکرم والایی 10031947532846008406 10031947532846008406 No کارشناس ارشد اقلیم شناسی دانشگاه تبریز.