fa عوامل اجتماعی-اقتصادی موثر بر میزان آسیب‌پذیری بافت مسکونی شهر تهران در برابر زلزله تخصصي Special پژوهشي Research <p dir="RTL" style="text-align: justify">گستردگی ساختمان­های نامقاوم در برابر زلزله در شهرهایی نظیر تهران و نیز تمرکز بیش­تر آن در فضا‌ها و در بخش‌هایی از جامعه، این سوال را مطرح می‌سازد که چرا میزان آسیب‌پذیری بافت مسکونی شهرها در فضا‌ها و در بین بخش‌هایی از جامعه بیش­تر است؟ در این ارتباط، با توجه به نظریه‌های آسیب‌پذیری و نیز محوریت دیدگاه ساخت‌ اجتماعی، هدف این پژوهش، تحلیل تاثیر عوامل اجتماعی-اقتصادی بر میزان آسیب‌پذیری بافت مسکونی شهر تهران می‌باشد. در این پژوهش از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی استفاده شد. داده‌های مورد نیاز از روش‌های میدانی (پرسشنامه‌ خانوار و برداشت میدانی) و کتابخانه‌ای گردآوری شد. پرسشنامه‌ی خانوار از نمونه‌ای آماری با حجم 325 خانوار به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای-سیستماتیک تکمیل شد. جهت تحلیل داده­ها از روش­های همبستگی پیرسون، رگرسیون چند متغیره و تحلیل مسیر استفاده گردید. نتایج نشان داد بین میزان آسیب‌پذیری مسکونی و متغیرهای درآمد، منزلت شغلی، تحصیلات، پایگاه اجتماعی و ادراک خطرپذیری رابطه‌ای معکوس و به ترتیب به میزان 575/0-، 825/0-، 692/0-، 665/0- و 326/0- وجود دارد. مطابق نتایج رگرسیون چند متغیره حدود 83 درصد میزان آسیب‌پذیری مسکونی توسط متغیرهای پایگاه<span dir="LTR">‌</span> اجتماعی، سن<span dir="LTR">‌</span>، سرمایه‌ی اجتماعی، ادراک خطرپذیری، و کیفیت محله تبیین گردید. نتایج نشان داد عامل پایگاه اجتماعی نقش بیش­تری در تبیین میزان آسیب‌پذیری بافت مسکونی نسبت به عوامل سن، ادراک خطرپذیری و سرمایه‌ی اجتماعی دارد. نحوه‌ی تاثیرگذاری عوامل بر میزان آسیب‌پذیری نیز با استفاده از مدل تحلیل مسیر تبیین شد. نتیجه این­که جهت کاهش آسیب‌پذیری، علاوه بر عوامل فنی و مهندسی، باید عوامل اجتماعی-اقتصادی نیز به­طور جدی مورد توجه قرار گیرد.</p> <p dir="ltr" style="text-align: justify">For vulnerability reduction of cities to earthquake hazard, such as Tehran city, it is necessary to adopt policies based on the accurate recognition of the nature and causes of vulnerability. The excessiveness of non resistant buildings in developing countries and cities such as Tehran, vaises the question that: Why the degree of seismic vulnerability of buildings, especially residential buildings, is different and high. to answer this question, the review of theories of vulnerability and disaster management showed that retrofitting and vulnerability have deep social dimensions. thus, based on the theories of social structure of vulnerability, the purpose of this research is analyzing the effects of  socio-economic factors on residential vulnerability of houses of Tehran city. The research method is descriptive- analytical. Sample volume of households calculated by Cochran&#39s method (325), and sampling was done by cluster method. Needed data gathered by household and expert questionnaires, and analyzed by correlation and linear regression methods. The findings showed that there are reverse relation between degree of residential vulnerability of houses and income -0.575, literacy -0.692, employment -0.825, socio-economic status -0.665, risk perception -0.326. According to the result of linear regression analysis, 83 percent of changes of seismic vulnerability explained. The Conclusion is that, residential vulnerability and retrofitting have deep socio- economic dimensions. So, for buildings retrofitting, in addition to technical and engineering factors, socio-economic factors such as poverty reduction and socio-economic empowerment of households and individuals must take in attention seriously.</p> شهر تهران, خانوارها, زلزله, آسیب‌پذیری مسکونی, وضعیت اجتماعی-اقتصادی. Tehran City, Households, Earthquake, Residential Vulnerability, Socio-Economic Status. 241 262 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-521-4&slc_lang=fa&sid=1 محمود قدیری 10031947532846007982 10031947532846007982 Yes استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور.