fa تغییرات مکانی کیفیت آب زیرزمینی با استفاده از زمین آمار تخصصي Special پژوهشي Research <p dir="RTL">آلودگی منابع آب زیرزمینی در حال حاضر یکی از مهم&shy;ترین مسائل زیست&shy;محیطی محسوب می&shy;شود. با توجه به کاربری<span dir="LTR">‌</span>های متعدد حوضه آبخیز پیرانشهر (مساحت حدود 23385 هکتار) در استان آذربایجان غربی این آبخیز به‌عنوان منطقه مورد مطالعه انتخاب گردید. در این مطالعه، از 145 چاه آب‌زیرزمینی چاه مقادیر آلاینده<span dir="LTR">‌</span>های کیفی در سطح آب<span dir="LTR">‌</span>های زیرزمینی آبخیز مذکور نمونه‌برداری شد. پس از بررسی واریوگرام و مشخص شدن مکانی بودن تغییرات پارامترهای مورد بررسی، اقدام به میان‌یابی پارامترها به روش‌های مختلف درون&shy;یابی فوق‌الذکر شد، بدین ترتیب نقشه پراکنش مکانی آن‌ها نیز تهیه شد. با استفاده از ریشه دوم میانگین مربع خطا، بهترین مدل ارزیابی با کمترین مقدار این پارامتر انتخاب شد. نتایج نشان داد که پارامترهای سختی کل، منیزیم، کلسیم و اسیدیته با استفاده از روش تخمین‌گر توابع شعاعی و پارامتر سدیم با استفاده از روش عکس فاصله و پارامتر کل مواد جامد محلول با استفاده از کریجینگ نمایی و نیترات با استفاده از کریجینگ معمولی کمترین مقدار ریشه دوم میانگین مربع خطا را داشته است. همچنین نتایج نقشه<span dir="LTR">‌</span>های به‌دست آمده از زمین&shy;آمار نشان داد که همه پارامترها به جز دو پارامتر سدیم و سختی در کل منطقه برای شرب بدون محدودیت هستند. توزیع مکانی نیترات در آب زیرزمینی منطقه نشان می&shy;دهد که غلظت نیترات در مناطق با قابلیت نفوذ بالا و کاربری کشاورزی و اراضی بایر (شرق و جنوب حوضه) بالاترین مقادیر را داشته است. نتایج نشان می&shy;دهد که آب منطقه به سمت کیفیت نامطلوب پیش می&shy;رود که نتیجه برداشت بیش از حد برای مصارف کشاورزی منطقه است.</p> <p dir="RTL">&nbsp;واژه‌های کلیدی: کیفیت آب، روش&shy;های زمین&shy;آماری، کریجینگ معمولی، پیرانشهر، <span dir="LTR">ISIRI</span>.</p> <p>&nbsp; &nbsp;Nowadays, groundwater contamination is considered as one of the most important environmental issues. Because of its land use diversity, the Piranshahr Watershed (23385 ha) in East Azarbaijan Province was chosen as the study area for this research. Water quality samples were collected from 145 wells across the watershed. After variogram analyses and determination of spatial variations of the water quality parameters, different interpolation methods were applied to map the spatial distribution of the parameters. The methods with lowest RMSE were selected as the best interpolators. The results showed that, for pH, Ca, Mg and TH, radial-basis functions; for Na, inverse distance weighting (IDW); for TDS, exponential kriging; and for No₃, ordinary kriging have the lowest RMSE values. The resulting maps indicated that, all parameters except Na and TH, have no limitation for drinking purpose. Spatial distribution of nitrate in groundwater indicated that highest concentrations of nitrate occur in the areas with high permeability and barren and agriculture land uses (east and south of the watershed). Results showed that water quality in the region has a degrading trend that is due to overexploitation of water for agriculture uses.</p> <p><strong>Keywords:</strong> Water quality, geo-statistic methods, ordinary kriging, Piranshahr, ISIRI</p> کیفیت آب, روش‌های زمین‌آماری, کریجینگ معمولی, پیرانشهر, ISIRI. Water quality, geo-statistic methods, ordinary kriging, Piranshahr, ISIRI 147 164 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2407-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahbube bai محبوبه بای b.mahbube@gmail.com 100319475328460015799 100319475328460015799 Yes دانشجوی دکتری دانشگاه لرستان. (نویسنده مسئول). Ali Haghizade علی حقی زاده haghi20@gmail.com 100319475328460015800 100319475328460015800 No گروه مرتع و آبخیز دانشگاه لرستان Naser tahmasebipour ناصر طهماسبی پور ntahmasebipour@yahoo.com 100319475328460015801 100319475328460015801 No گروه مرتع و آبخیز دانشگاه لرستان