fa تحلیل تغییرات الگوی درون دهه‌ای دمای ایران طی نیم قرن اخیر تخصصي Special پژوهشي Research <p dir="RTL" style="text-align: justify;">هدف از این مطالعه، بررسی و تحلیل تغییرات درون دهه&shy;ای دمای ایران می&shy;باشد. برای این منظور دمای ایران طی دوره 1390-1342 (پنج دهه) مورد بررسی قرار گرفته است. برای بررسی تغییرات درون دهه&shy;ای از روش&shy;های زمین‌آمار موران محلی بهره گرفته شده است. در انجام محاسبات از امکانات برنامه‌نویسی در محیط نرم‌افزار <span dir="LTR">Surfer</span> و نرم‌افزار<span dir="LTR">Matlab </span>&nbsp;و نیز برای انجام عملیات ترسیمی از نرم‌افزار <span dir="LTR">GIS</span> بهره گرفته شد. ابتدا برای ایجاد نمای کلی از تغییرات درون دهه&shy;ای ایران آنومالی، گرانیگاه و توزیع مکانی میانگین برای هر دوره ترسیم گردیده است. نتایج نشان داد که عواملی محلی به‌ویژه ارتفاع و عرض جغرافیایی نقش بسزایی در ناهنجاری&shy;های دمای ایران داشته است به‌طوری که در هر پنج دوره شدیدترین ناهنجاری‌ها منطبق با نواحی کوهستانی و ارتفاعات بوده است این درحالی است که نواحی ساحلی کشور به دلیل عرض جغرافیایی پایین&shy; و ارتفاع کم<span dir="LTR">&shy;</span>تر دارای ناهنجاری&shy;های منفی بوده است. نتایج حاصل از تحلیل موران نشان داد که الگوی تغییرات درون دهه&shy;ای ایران طی دوره‌های مختلف تغییرات محسوسی داشته است اما در مجموع در هر پنج دوره نواحی ساحلی خلیج‌فارس دارای الگوی خوشه&shy;ای بالا (خود همبستگی فضایی مثبت) و رشته‌کوه زاگرس، شمال&lrm;غرب کشور (بر فراز قلل سهند و سبلان)، بر فراز مرتفع‌ترین نقاط البرز (دماوند)، شمال‌شرق کشور در دامنه‌های شمال‌شرقی رشته‌کوه‌های خراسان و در مناطق مرتفع کرمان الگوی خوشه&shy;ای پایین یا خودهمبستگی فضایی منفی بوده است. مثبت و منفی بودن خود همبستگی در ارتباط با توزیع دما نشان از تمرکز بیشینه و کمینه این عنصر اقلیمی در منطقه دارد. با این وجود در تمام دوره‌ها این الگوی حاکم بر تغییرات درون دهه&shy;ای دما تقریباً یکسان بوده است.&nbsp;</p> دما, خودهمبستگی فضایی, موران محلی, آنومالی, ایران. 193 208 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1109-2&slc_lang=fa&sid=1 محمدحسین ناصرزاده 100319475328460012563 100319475328460012563 Yes استادیار اقلیم شناسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. مهدی دوستکامیان 100319475328460012564 100319475328460012564 No دانشجوی دکتری آب و هواشناسی تغییرات آب و هوایی، دانشگاه زنجان. آذر بیرانوند 100319475328460012565 100319475328460012565 No کارشناس ارشد آب و هواشناسی سینوپتیک، دانشگاه زنجان.