fa نگاهی بر تحولات ژئوپلتیکی مرزهای شمالی ایران تخصصي Special پژوهشي Research چکیده مجموع مرزهای جمهوری اسلامی ایران 8755 کیلومتر مربع است که شامل 2700 کیلومتر مرز دریایی و 1893 کیلومتر مرز رودخانه ای و 4162 کیلومتر مرز خشکی می باشد. از مجموع رودخانه های مرزی 3 رودخانه مرزی درشمال کشور قرار دارند. مرزهای شمالی ایران، اعم از مرزهای خشکی و رودخانه ای و نیز مرزهای دریای خزر، طی یک رشته رویدادهای در دوره روسیه تزاری و اتحاد جماهیر شوروی استقرار یافته اند. مرزهای ایران همراه با تحولات بین المللی در دو سده نوزدهم و بیستم میلادی و با کاهش قدرت سلسله ها بویژه در دوره قاجار، روندی انقباضی داشته و باعت جدا شدن بخش هایی از کشور شد. همزمان با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، ایران با شماری از جمهوری های تازه استقلال یافته همسایه شد و ادعاهای ارضی و مرزی تازه ای شکل گرفت. ایران از سوی شمال با کشورهای ترکمنستان، ارمنستان و جمهوری آذربایجان هم‌مرزگردید و خط مرزی ایران و جمهوری‌های شوروی سابق که قسمتی از آن را مرز آبی دریای کاسپین و مرزهای رودخانه‌ای تشکیل می‌دهد، جمعاً در حدود 2643 کیلومتر است. پژوهش حاضر به روش تحلیلی – توصیفی صورت گرفته و برآن است تا با استفاده از داده هایی همچون نقشه، جدول و آمار به شناسایی تحولات ژئوپلتیکی مرزهای شمالی ایران پرداخته و با رویکردی علمی و نگرشی بازنگرانه این دگرگونی ها را مورد بررسی قرار دهد. سعی بر آن است تا به این پرسش که روند تغییرات مرزهای شمالی کشورمان چه بوده است، پاسخ دهد. Abstract The total of the borders of the Islamic Republic of Iran are 8755 Kilometers including marine borders (2700 Kilometers), riverine borders (1893 Kilometers) and mainland borders (4162 Kilometers). There are 3 edgy rivers in the north of the country. The northern borders of Iran such as mainland and riverine borders and Caspian Sea, were verified during some events in Russian Tsars, CCCP age. The international changes during 19th and 20th centuries and decreasing of the authority of the Qajar dynasty lead the constriction of the borders of Iran and separating some parts of that. Contemporary with extinction of CCCP, Iran neighbored some countries that have gained their freedom recently and it led to the formation of new territorial and marginal pretensions. Iran neighbored Turkmenestan, Armenia and Azerbaijan from the north. The border of Iran and old CCCP which was made Caspian Sea and riverine borders about 2643 Kilometers. This research is based on the analytic-descriptive method and by using data such as maps, tables and statistics we studied geopolitical changes on Iran's northern borders and checked it with a scientific method and reviewed these changes. We tried to answer this question that what was the process of the changes of the northern borders of our country. کلید واژه ها: مرز، خزر، روسیه، قاجار، جمهــــوری های تازه اسـتقلال یافته، تحولات ژئوپلتیکی Keywords: Border, Caspian, Russian, Qajar, Republics that gained freedom, Geopolitical changes. 1 15 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-570-3&slc_lang=fa&sid=1 ایما رضایی ima.rezaee87@yahoo.com 1003194753284600868 1003194753284600868 Yes علیرضا کشور دوست keshvardoost@iaurasht.ac.ir 1003194753284600869 1003194753284600869 No واحد رشت واحد رشت واحد رشت