fa بررسی و تحلیل شواهد ژئومورفولوژیک و تکتونیک فعال در حوضه‌های شمالی شهرچای میانه تخصصي Special پژوهشي Research چکیده شمال‌غرب ایران به دلیل استقرار در منطقه برخورد دو سپر قاره‌ای (اوراسیا و عربستان) یکی از نواحی فعال تکتونیکی است. حوضه آبریز شهرچای نیز به علت وجود گسل های جنوبی بزقوش، قره‌چمن و غیره از نواحی فعال تکتونیکی در شمال‌غرب کشور می باشد. با استفاده از شاخص‌ها و شواهد ژئومورفولوژیک موجود در منطقه، تکتونیک فعال در حوضه‌های شمالی شهرچای (7 حوضه) مورد بررسی و تحلیل قرار می‌گیرد. شاخص‌های ژئومورفیک مورد استفاده شامل شاخص شیب طولی رودخانه (Sl)، شاخص سینوسی جبهه کوهستان (Smf)، نسبت پهنای کف دره به ارتفاع آن (Vf) و شاخص عدم تقارن حوضه آبریز (AF) می‌شوند. برای برآورد و محاسبه شاخص‌ها و شناسایی شواهد زمینی از نقشه‌های توپوگرافی، زمین‌شناسی، مدل رقومی ارتفاع (DEM) و تصاویر ماهواره‌ای استفاده شد. در این زمینه بازدیدهای میدانی نیز انجام شد. در ترسیم نقشه‌ها و نمودارها از نرم افزارهای ArcGIS ، Excel استفاده شد. نتایج تحلیل شاخص‌های ژئومورفیک با شاخص (Iat) نشان می‌دهد که 1/57 درصد حوضه‌های شمالی شهرچای دارای حرکات تکتونیکی متوسط هستند. در 6/28 درصد آنها فعالیت فرایندهای تکتونیکی زیاد می ‌باشد و فقط در 3/14 درصد فعالیت تکتونیکی کم است. شواهد ژئومورفولوژیک متعددی در حوضه‌های با فعالیت تکتونیکی زیاد و متوسط وجود دارند که از بین آنها می‌توان به پرتگاه‌ها و دره‌های گسلی، مخروط افکنه‌های جبهه کوهستانی گسلی و مئاندری شدن رودخانه اشاره کرد. Abstract The northwest of Iran has located in a collision zone of two continental plates (Eurasian and Arabian plates). Also it is one of regions of active tectonics. It seems that Shaharchai basin is an active tectonic region. Because south Boagoosh fault and Garacheman fault have located in Shaharchai basin. Therefore, active tectonic was analyzed by geomorphic indices and geomorphological evidences (landforms) of this region. The indices used include: ratio of valley-floor width to valley height (Vf), stream length–gradient index (Sl), drainage basin asymmetry (Af) and index of mountain from sinuosity (Smf). For the estimation of indices of and recognition geomorphological evidences we used topographic maps, geological maps, and digital elevation model while several field observations were done in the study region. Maps and charts were drawn by ArcGIS and Excel. The results of the analyses show that 57.1 percent of drainage basins in the study region have moderate tectonic activity, 28.6 percent have high values of tectonic activity and 14.3 percent have the lowest values of tectonic activity. There are several geomorphological evidences such as scarps, alluvial fans, fault valleys and meandering of the river in the high and moderate active tectonic basins. کلیدواژه‌ها: شواهد ژئومورفولوژیک، شاخص‌های ژئومورفیک، تکتونیک فعال، حوضه‌های شمالی شهرچای. Keywords: Geomorphological evidences, Geomorphic Indices, Active tectonic, Northbasins of Shaharchai. 33 53 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-401-1&slc_lang=fa&sid=1 فریبا کرمی fkarami@tabrizu.ac.ir 1003194753284600905 1003194753284600905 Yes دانشگاه تبریز دانشگاه تبریز دانشگاه تبریز دانشگاه تبریز مریم بیاتی خطیبی m5khatibi@yahoo.com 1003194753284600906 1003194753284600906 No دانشگاه تبریز محمدرضا نیکجو M.Nikjo@tabrizu.ac.ir 1003194753284600907 1003194753284600907 No دانشگاه تبریز داود مختاری d_mokhtari@tabrizu.ac.ir 1003194753284600908 1003194753284600908 No دانشگاه تبریز