fa ارزیابی بهره‌‎وری آب کشاورزی محصول برنج در مقیاس حوضه‌ای براساس تبخیروتعرق واقعی در حوضه سفیدرود تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:13.0pt;">بهره‌وری آب کشاورزی از جمله معیارهای اصلی در سنجش کارایی و عملکرد مدیریت سامانه&shy;های آبی با مصرف بالای آب کشاورزی بوده و انتخاب شاخص‌های مناسب لازمه انجام ارزیابی واقعی از این معیار در یک حوضه می‌باشد. در این راستا استفاده از حجم تبخیروتعرق واقعی محصولات کشاورزی می‌تواند در محاسبه بهره‌وری آب مدنظر قرار گیرد. برای بررسی این مهم، حوضه سفیدرود به‌عنوان منطقه مطالعاتی انتخاب گردیده و علاوه بر حجم آب آبیاری، از حجم تبخیروتعرق واقعی صورت گرفته برای ارزیابی بهره‌وری آب در مقیاس حوضه&shy;ای استفاده گردید. برای این ارزیابی از دو شاخص </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">CPD_IP</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:13.0pt;"> (میزان محصول تولیدی به ازای واحد آب آبیاری و بارندگی موثر مصرفی) و </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">CPD_ET</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:13.0pt;"> (میزان محصول تولیدی به ازای واحد تبخیروتعرق واقعی) استفاده شد. برای برآورد تبخیروتعرق واقعی و عملکرد در مقیاس حوضه‌ای‌، از مدل جامع ارزیابی آب‌وخاک (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">SWAT</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:13.0pt;">) استفاده شد. بدین منظور ابتدا مدل مذکور با استفاده از ابزار </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">SWAT-CUP</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:13.0pt;"> و با توجه به داده‌های ایستگاه آب‌سنجی در سطح حوضه واسنجی و اعتبارسنجی گردید که مقادیر </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">R²</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:13.0pt;">بین برای این دو مرحله به ترتیب بین 61/0 تا 75/0 و 51/0 تا 72/0 به‌دست آمد. در ادامه مقادیر شاخص‌های بهره&shy;وری آب، برای محصول برنج محاسبه گردید. براساس نتایج تحقیق حاضر، مقادیر متوسط شاخص‌های </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">CPD_IP</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:13.0pt;">و </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">CPD_ET</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:13.0pt;"> برای دوره مورد مطالعه در حوضه سفیدرود به ترتیب 40/0 و 99/0 (کیلوگرم بر مترمکعب) به‌دست آمد. لذا مقادیر شاخص&shy;های بهره&shy;وری براساس تبخیروتعرق واقعی تقریبا 5/2 برابر مقادیر شاخص‌ها بر مبنای حجم آب آبیاری و بارندگی موثر می‌باشند. بر مبنای یافته‌های این پژوهش، شاخص </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">CPD_ET</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:13.0pt;"> به علت در نظر گرفتن استفاده چندین باره از تلفات نفوذ عمقی و سطحی آب در بخش‌&lrm;های مختلف، معیار مناسبی برای ارزیابی بهره‌وری آب کشاورزی در سطح یک حوضه می&shy;باشد. </span></span> <pre> Evaluation of the agricultural water productivity is one of the essential indices to measure the efficiency and performance of management in irrigation systems that they have high agricultural water consumption and it is necessary to determine appropriate indices to conduct actual evaluation of this standard in a basin. In this regard, the use of actual evapotranspiration of agricultural products can be considered in calculating water productivity. To investigate this issue, the Sefidrood basin was selected as the study area and the actual evapotranspiration in addition of the irrigation water, was used to evaluate water productivity at the basin scale. For this evaluation, two indices were used: CPD_IP (amount of product per unit of irrigation water and effective rainfall) and CPD_ET (amount of product per unit of actual evapotranspiration). The Comprehensive Water and Soil Assessment Model (SWAT) was used to estimate actual evapotranspiration and yield at the basin scale. For this purpose, at first the model was calibrated and validated using the SWAT-CUP tool according to the data of the hydrometric station at the basin level. The calculated R² values for these two stages were between 0.61 to 0.75 and 0.51 to 0.72, respectively. Then the values of water productivity indices were calculated for the rice crop. According the results, the mean values of CPD_IP and CPD_ET indices in the study period in the Sefidrood basin were 0.40 and 0.99 (kg /m3), respectively. As a result, the value of productivity index based on actual evapotranspiration is approximately 2.5 times of the value of index based on the irrigation water and effective rainfall. According to the findings in this study, CPD_ET is a suitable index to evaluate the agricultural water productivity at the basin scale; because it considers the repeated use of water percolation losses and surface water losses in the different sectors. &nbsp; </pre> بهره‌وری آب کشاورزی, تبخیر و تعرق واقعی, آب آبیاری, مقیاس حوضه‌ای, SWAT. Agricultural Water Productivity, Actual Evapotranspiration, Irrigation Water, Basin Scale, SWAT 139 157 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3372-2&slc_lang=fa&sid=1 Meysam Motahari میثم مطهری m.motahari@edu.ikiu.ac.ir 100319475328460019124 100319475328460019124 No Imam khomeini international university, Qazvin, Iran دانشجوی دکتری گروه علوم و مهندسی آب، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره). Abbas Sotoodeh Nia عباس ستوده‌نیا a.sotoodehnia@eng.ikiu.ac.ir 100319475328460019125 100319475328460019125 Yes Imam khomeini international university, Qazvin, Iran گروه علوم و مهندسی آب، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره). (نویسنده مسئول). Bizhan Nazari بیژن نظری b.nazari@eng.ikiu.ac.ir 100319475328460019126 100319475328460019126 No Imam khomeini international university, Qazvin, Iran گروه علوم و مهندسی آب، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره). MohamadReza Yazdani محمدرضا یزدانی mr.yazdani@yahoo.co 100319475328460019127 100319475328460019127 No Imam khomeini international university, Qazvin, Iran موسسه تحقیقات برنج کشور