Geographical Space

fa اولویت بندی عوامل مؤثر بر عدم مشارکت بهره برداران در طرح های آبخیزداری (مطالعه موردی: حوزه آبخیز چیکان و مورزیان سپیدان استان فارس) Prioritization of factors affecting the non-participation of exploiters in watershed management projects (Case Study: Chikan and Morzian Watershed of Sepidan, Fars Province) تخصصي Special پژوهشي Research پژوهشهای چند سالهی اخیر نشان داده است که اجرای طرحهای آبخیزداری بدون مشارکت و همراهی مردم چندان موفق نبوده و موجب ناکارآمدی برنامه‌ها در حفاظت از حوزههای آبخیز شده است. بهمنظور حل این معضل، اولویتبندی شاخصها و زیرشاخصهای مؤثر بر عدم مشارکت مردمی، گامی اصولی در چرخهی مدیریت حوزههای آبخیز است؛ بهطوریکه شناخت عوامل مؤثر و اولویتبندی آنها منجر به مشارکت حداکثری ساکنان حوضه شود. با توجه به این هدف، در این پژوهش اقدام به اولویتبندی عوامل مؤثر بر عدم مشارکت بهرهبرداران در طرحهای آبخیزداری در حوزهی آبخیز چیکان و مورزیان سپیدان واقع در شمالغرب استان فارس شده است. جامعهی آماری این پژوهش با استفاده از فرمول کوکران به تعداد 51 نفر از بهرهبرداران (ساکنان این حوضه) بودند. برای گردآوری دادهها از پرسشنامه مشتمل بر چهار شاخص و دوازده زیرشاخص با طیف لیکرت استفاده شد. با استفاده از نرمافزار <span dir="LTR">SPSS</span> (نسخهی 23) اهمیت شاخصها و زیرشاخصها توسط آزمون <span dir="LTR">t</span> مشخص شد و بهمنظور اولویتبندی شاخصها و زیرشاخصهای مؤثر، از آزمون ناپارامتری فریدمن استفاده شد. نتایج نشان داد در اولویتبندی شاخصها از دیدگاه بهرهبرداران بهترتیب شاخصهای"اقتصادی"، "اجتماعی"، "آموزشی- ترویجی" و "طراحی- اجرایی" بهعنوان شاخصهای مؤثر و در اولویتبندی زیرشاخصها، بهترتیب "عدم آموزش ساکنان حوضه در خصوص طرحها و اهداف مربوطه" و "عدم توجه به سازمانهای غیر دولتی (سمنها) در برنامهریزیهای آبخیزداری" دارای بیشینه و کمینهی اولویت در عدم مشارکت در طرحهای آبخیزداری در این حوزهی آبخیز تعیین شدند. لازم است بهمنظور مشارکت بهرهبرداران در طرحهای آبخیزداری، نسبت به حل مسائل "اقتصادی" ایشان و تدوین برنامهی جامع آموزش و ترویج، اقدامات عملی صورت گیرد. Researches in recent years have shown that the implementation of watershed management projects without the participation of the public has not been successful and has led to the inefficiency of projects in watershed's protection. In order to solve this problem, prioritizing the indexes and sub-indexes affecting the non-participation of people is a fundamental step in the watershed management cycle, so that identifying the effective factors and prioritizing them will lead to maximum participation of the watershed residents. According to this goal, in this research, prioritization of effective factors was done on non-participation in watershed management projects from the exploiters viewpoint in Chikan and Morzian Sepidan watershed located in northwest of Fars province. The statistical population of this research was 51 exploiters (stakeholders) using Cochran formula. A questionnaire consisting of four indices and twelve sub-indices with Likert scale was used for data collection. The significance of indices and sub-indices was determined by SPSS software (version 23) using t-test and the Friedman nonparametric test was used to prioritize the effective indices and sub-indices. The results showed that in the prioritization of indicators from the beneficiary's point of view "economic", "social", "educational-promotion" and "design-executive" indices were the effective factors, respectively and in sub-index "lack of training of basin residents on related plans and objectives" and "lack of attention to Non-Governmental Organizations (NGO) in watershed planning", had the highest and lowest priority in non-participation in watershed planning, respectively. In order to sustainable participation of exploiters in watershed management projects, it is necessary to solve the "economic" problems of beneficiaries and develop a comprehensive program of training and promotion of practical actions. آبخیزداری, بهره برداران, پرسش نامه, مشارکت Watershed Management, Exploiters, Questionnaire, Participation 87 102 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3484-1&slc_lang=fa&sid=1 Seyed Masoud Soleimanpour سید مسعود سلیمان پور m.soleimanpour@yahoo.com 100319475328460019454 100319475328460019454 Yes Soil Conservation and Watershed Management Research Department, Fars Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران. (نویسنده‌ی مسئول). Gholam Reza Ghahari غلامرضا قهاری rezaghahari75@gmail.com 100319475328460019455 100319475328460019455 No Soil Conservation and Watershed Management Research Department, Fars Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران. Amin Salehpour Jam امین صالح پور جم aminpourjam@yahoo.com 100319475328460019456 100319475328460019456 No Soil Conservation and Watershed Management Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) پژوهشکده‌ی حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران Mahmoud Reza Tabatabaei محمود رضا طباطبایی tabatabaei@scwmri.ac.ir 100319475328460019457 100319475328460019457 No Soil Conservation and Watershed Management Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO) پژوهشکده‌ی حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. Mohammad Hedayatfard محمد هدایت فرد mohamad_hedayatfard@yahoo.com 100319475328460019458 100319475328460019458 No Department of Natural Resources and Watershed Management, Kharame County, Fars Province اداره‌ی منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان کوار استان فارس، ایران.