fa سنجش و تحلیل اجتماع پذیری و ابعاد آن در مسیرهای شهری بر اساس نقش و تاثیر کیفیت محیط انسان ساخت (مطالعه موردی: خیابان جمهوری اسلامی مهاباد) تخصصي Special پژوهشي Research ایجاد و بازتولید فضاهای عمومی اجتماع پذیر به عنوان محل رخداد تعاملات اجتماعی در راستای خلق محیط‌های شهری پایدار، یکی از اهدافی است که در دهه های اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفته است. در این بین مسیرها از فضاهای پویای شهری هستند که به عنوان مکان‌ها و محیط‌های زندگی اجتماعی تعریف و شناخته می‌شوند. این فضاها لایه‌ای از طراحی شهری هستند که همچون عنصری رابط بین عرصه خصوصی و عمومی، به شهرها زیبایی می‌بخشند. لذا توجه به کیفیات محیطی و ساماندهی آن‌ها به منظور حضور، تعاملات و به طور کلی فعالیت‌های اجتماعی شهروندان، ضروری می‌نماید. خیابان جمهوری اسلامی شهر مهاباد به عنوان مسیری محوری از هسته اصلی شهر (فلکه شهرداری) تا چهار راه آزادی امتداد دارد و همچنین در برگیرنده میدانی تحت عنوان میدان منگوران می باشد. علاوه بر موقعیت مناسب فضای مذکور و به تبع آن دسترسی راحت شهروندان به آن، نباید فراموش کرد اساساً فقدان یا کمبود فصاهای عمومی پاسخگو و مطلوب به لحاظ کیفیات محیطی در شهرهایی کوچک و متوسط همچون شهر مهاباد نیز دلیلی بر استقبال شهروندان از چنین فضاهایی است، به عبارت دیگر شهروندان شهر مهاباد به جز چنین فضایی، انتخاب چندانی را جهت حضور در آن و انجام فعالیتهای اجتماعی مذکور‌ ندارند. از طرفی علیرغم اقبال عمومی شهروندان نسبت به این فضا، تا کنون به بحث کیفیت این فضا، با این اهداف که مشخص شود کیفیت محیطی فضا چگونه است و بهبود و ساماندهی آن تا چه اندازه می تواند بر ارتقاء ابعاد مختلف اجتماع پذیری اثرگذار باشد، پرداخته نشده است. پژوهش حاضر از نوع پژوهش های کاربردی و روش آن توصیفی – تحلیلی می باشد. این پژوهش که در سال 1400 تهیه شده و محدوده مورد مطالعه آن خیابان جمهوری اسلامی شهر مهاباد می باشد. اهداف مد نظر پژوهش حاضر عبارتند از: تحلیل وضعیت فضای مورد مطالعه بر اساس ابعاد مختلف اجتماع پذیری و کیفیت محیطی و همچنین سنجش و تبیین اثرات کیفیت محیطی بر ابعاد مختلف اجتماع پذیری در فضای مورد مطالعه. به عبارت دیگر ابعاد مختلف کیفیت محیطی به عنوان متغیرهای مستقل و مولفه های اجتماع پذیری به عنوان متغیر وابسته مد نظر پژوهش حاضر می باشند. روش گردآوری اطلاعات پژوهش، اسنادی و میدانی می باشند، به طوریکه از روش اسنادی (مطالعه کتب علمی، پایان نامه ها و همچنین مقالات علمی مرتبط ) به منظور انتخاب مولفه های اصلی و قابل سنجش کیفیت محیطی و اجتماع پذیری و از روش میدانی بر مبنای توزیع پرسشنامه، جهت سنجش و تحلیل فضای مورد مطالعه بر مبنای ابعاد مختلف اجتماع پذیری و کیفیت محیطی استفاده شده است. در این پژوهش، ابتدا با استفاده از آزمون T.Test در قالب نرم افزار SPSS سطح اجتماع پذیری و همچنین کیفیات محیطی فضا سنجش و تحلیل شدند و در ادامه سنجش و تحلیل ارتباط کیفت محیطی فضای مورد مطالعه با اجتماع پذیری و ابعاد مختلف آن در فضا با استفاده از مدل تحیل مسیر در نرم افزار Smart PLS صورت گرفت. یافته های تحلیل های آماری در قالب نرم آزمون T.Test و نرم افزار Spss مشخص ساخت، به طور کلی در معیار نهایی اجتماع پذیری، تفاوت میانگین با ارزش آزمون برابر با 134/0 در سطح معنی داری کمتر از 05/0 می باشد. این بدان معنی است که فضای مورد مطالعه به طور کلی فضایی اجتماع پذیر ارزیابی شده است. بر خلاف وضعیت اجتماع پذیری، در مورد کیفیت محیط فضای مورد مطالعه تحلیل های آماری نتایج دیگری را نشان می دهند. به طوریکه تفاوت میانگین معیار نهایی کیفیت محیطی با ارزش آزمون برابر با 020/0 در سطح معنی داری بیشتر از 05/0 می باشد که بیانگر آنست فضای مورد مطالعه از سوی کاربران در ابعاد مختلف کیفیت محیطی، به طور کلی متوسط یا نسبتاً موفق ارزیابی شده است. همچنین نتایج مدل تحلیل مسیر در نرم افزار Smart Pls نشان داد در مجموع کیفیت محیط انسان ساخت در فضای مورد مطالعه اثر بخشی قوی و معنی داری بر شاخص نهایی اجتماع پذیری فضا دارد، به طوریکه ضریب مسیر در این ارتباط، برابر با 680/0 و (در سطح معنی داری کمتر از 05/0 ) و ضریب تعیین نیز برابر با 462/0 می باشد، این مهم بدان معنی است که در حدود نصف تغییرات اجتماع پذیری در فضای مورد مطالعه توسط متغیرکیفیت محیط انسان شاخت تبیین می گردد. در این بین مولفه جذابیت و دعوت کنندگی فضا با ضریب تعیین 434/0 و ضریب مسیر 659/0 و همچنین مولفه جذب گروه های سنی و جنسی مختلف با ضریب تعیین 208/0 و ضریب مسیر 457/0، متاثرترین مولفه های اجتماع پذیری از کیفیت محیطی می باشند. اگرچه فضای مورد مطالعه از منظر معیارهای کیفیت محیطی چندان مطلوب و موفق ارزیابی نشده و در سطح متوسط می باشد اما توانسته است به عنوان فضایی اجتماع پذیر شناخته شود. دلایل چنین شرایطی می توان ناشی از دسترسی آسان به فضای مورد مطالعه، ترجیحات شهروندان همچون داشتن حس تعلق به مکان و همچنین فقدان یا کمبود فضاهای عمومی دیگر (به طور کلی) و فضاهای جذاب تر و پایدارتر (به طور خاص) در شهر مهاباد، دانست. همچنین وجود ارتباط قوی و معنی دار بین ابعاد کیفیت محیط انسان ساخت با اجتماع پذیری فضا (با ضریب تعیین 462/0 و ضریب مسیر 680/0)، ما به را به این نکته مهم رهنمون می نماید با ساماندهی و بهبود کیفیت محیطی فضا که در وضع موجود در سطحی متوسط ارزیابی شده است، می توان فضایی اجتماع پذیرتر را مشاهده نمود. به عبارت دیگر وجود ارتباط قوی و معنی دار بین این دو متغیر (کیفیت محیط انسان ساخت و اجتماع پذیری)، مسلماً پیش بینی می نماید که بهبود کیفیت محیطی، موجب ارتقاء اجتماع پذیری فضا، به ویژه در شاخص هایی از اجتماع پذیری که دارای ارتباط قویتری با کیفیت محیطی دارند، می گردد. عواملی همچون جذابیت و دعوت کنندگی فضا، جذب گروه های سنی و جنسی مختلف توسط فضا، ترتیب مراجعات کاربران به فضا، تعاملات سازمان یافته کاربران در فضا و تا حدی امکان تشکیل تجمعات و پاتوق ها که به طور مشخص و معنی داری متاثر از کیفیت محیطی در فضای مورد مطالعه می باشند. در این بین جذابیت و دعوت کنندگی فضا و مولفه جذب گروه های سنی و جنسی مختلف متاثرترین مولفه های اجتماع پذیری از کیفیت محیطی می باشند. Introduction Urban public spaces have long been the physical basis of social interactions; therefore, the creation and reproduction of social spaces as venues of social interaction to create sustainable urban environments is one of the objectives that has received much attention. As an interface between the private and public spheres these spaces are considered as layers of urban design that render cities attractive. Thus, it is imperative to heed environmental qualities and organize them for attendance and interactions in social activities of citizens. Jomhuri Eslami Street in Mahabad stretches as a focal point from the city center (Shahrdari Square) to Azadi Crossroads, also embracing a square called Mangooran. In addition to the convenient location of the space and consequently easy access, it should not be forgotten that primarily lack of responsive and desirable public spaces in terms of environmental quality in small and medium cities such as Mahabad is also regarded as the main reason for citizens to welcome such spaces. In other words, aside from such a space residents of Mahabad have little choice for attending and carrying out what they consider social activities. On the other hand, despite the general popularity of this space, so far the quality of the space has not been addressed adequately to determine what the environmental quality is and how its improvement and organization may influence the promotion of diverse dimensions of socialization. Methodology The present research is an applied research and its method is descriptive-analytical. Having conducted in 2021, study area of the research is Jomhuri Eslami Street in Mahabad. The objectives of the present study are as follows: analyzing the status of the study space based on different dimensions of sociability and environmental quality, and also quantifying and interpreting the impact of environmental quality on different aspects of sociability in the study space. In other words, different dimensions of environmental quality as independent variables and sociability components as dependent variables are addressed in the present study. The method of data collection involves research, documents, and fieldwork. Thus the documentary method, i.e. study of scientific books, dissertations and related scientific articles was employed to select the major measurable components of environmental quality and sociability. The fieldwork method developed on the distribution of the questionnaire to measure and analyze the study space based on different elements of sociability and environmental quality. In this study, initially the level of sociability and the environmental qualities of the space were assessed and analyzed adopting the T.Test in the form of SPSS software. This was carried out by applying the route analysis model in Smart PLS software. Discussion The results of statistical analysis in the form of T.Test software and SPSS software exhibited that concerning the final factor of socialization the difference between the mean and the value of the test is typically equal to 0.134 at a significant level less than 0.05. This indicates that the study space is normally accounted a sociable space. Contrary to the social status, statistical analysis of the quality of the study space environment presents other results. So that the difference between the averages of the final factor of environmental quality with the test value equals 0.020 at a significant level greater than 0.05, which suggests that the space studied by users in different dimensions of environmental quality has been considered relatively successful. Additionally, the results of path analysis model in Smart PLS software established that the total quality of man-made environment in the studied space has a strong and significant effect on the final index of space sociability, so that the path coefficient in this regard is equal to 0.680 (at a significant level less than 0.05). The coefficient of determination also equals 0.462 which means that roughly half of the sociability changes in the study space are interpreted by the quality variable of the human environment. Meanwhile, the attractiveness and inviting element of space with a coefficient of determination of 0.434 and the path coefficient of 0.659, as well as the component of attracting various age and sex groups with a coefficient of determination of 0.208 and the path coefficient of 0.457, are regarded as the mostly affected components of the sociability of environmental quality. Conclusion Though the studied space has not been evaluated desirably and successfully in terms of environmental quality criteria, it still suffices to be identified as a sociable space. The reasons for such conditions are on account of easy access, citizens' preferences such as bearing a sense of belonging to the space, as well as the lack of other attractive public spaces, particularly in Mahabad. Besides, the existence of a strong and significant relationship between the dimensions of the quality of man-made environment and the sociability of space (with a coefficient of determination of 0.462 and path coefficient of 0.680) draws us to this important point that by organizing and improving the environmental quality of space, which is currently at a moderate level, a more sociable atmosphere can be accomplished. To put it another way, the coexistence of a significant relationship between these two variables (man-made environment quality and sociability) conclusively denotes that improving environmental quality promotes the sociability of space particularly concerning the indicators of sociability that are substantially correlated with environmental quality. Factors such as attractiveness and inviting space, attraction of diverse age and sex groups by space, the order of visits, organized interactions of users in space and to some extent the possibility of gatherings and hangouts that are clearly affected by environmental quality are explored in the study. In the meantime, the attractiveness and inviting space, the component of engaging diverse sex and age ranges are the mostly affected components of sociability of environmental quality. اجتماع پذیری, کیفیت محیطی, خیابان جمهوری اسلامی, مهاباد. Sociability, Environmental Quality, Jomhuri Eslami St., Mahabad. 275 303 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3744-1&slc_lang=fa&sid=1 Mamash Amirashayeri مامش امیر عشایری amirashayeri.m@gmail.com 100319475328460021778 100319475328460021778 No Ph. D Student in Architecture, Department of Architeture, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran. دانشجوی دکتری معماری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران Arsalan Tahmasebi ارسلان طهماسبی arsalan_thmsb@iausdj.ac.ir 100319475328460021779 100319475328460021779 Yes Assistant Professor of Architecture, Department of Architeture, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran. گروه معماری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران Jalil Sahabi جلیل سحابی Jalil.sahabi@gmail.com 100319475328460021780 100319475328460021780 No Assistant Professor of Sociology, Department of Sociology, Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj, Iran. استادیار گروه جامعه شناسی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران