Geographical Space

fa آینده‌پژوهی سکونتگاه‌های غیررسمی با استفاده از رویکرد برنامه‌ریزی سناریو مبنا مطالعه موردی کلان‌شهر تبریز Future research of informal settlements using scenario-based planning approach A case study of Tabriz metropolis تخصصي Special پژوهشي Research اسکان غیررسمی از پیامدهای نامطلوب شهرنشینی در جهان معاصر است که در نتیجه صنعتی شدن شتابان و نابرابریهای منطقهای شکل‌گرفته و به دلیل محرومیت و عدم برخورداری این سکونتگاهها از تسهیلات زندگی شهری در قیاس با دیگر نواحی شهری، آن‌ها را کانون مسائل و مشکلات حاد شهری و ضد توسعه پایدار انسانی نموده است. وضعیت موجود سکونتگاه‌های غیررسمی نشان میدهد که برنامه‌ریزی‌ها، پیش‌بینی‌ها و اقدامات انجام‌شده برای رفع معضلات این پدیده به‌ویژه در کلان‌شهر تبریز، کارایی آنچنانی نداشته است به‌گونه‌ای که گسترش پهنه‌های سکونتگاه‌های غیررسمی در این شهر خود دلیلی بر این ادعاست. بدین منظور در این پژوهش سعی گردیده است که به‌صورت سیستمی پیشرانهای کلیدی مؤثر بر شکلگیری و گسترش اسکان غیررسمی در محدوده کلان‌شهر تبریز شناسایی و تحلیل شوند. روش تحقیق در مطالعه‌ی حاضر آمیخته (کمی- کیفی) با ماهیت تحلیلی- اکتشافی میباشد. در این پژوهش ابتدا با تکنیک پویش محیطی و دلفی، 64 عامل اولیه در پنج حوزه مختلف استخراج‌شده و از طریق تحلیل ساختاری در نرمافزار میکمک تحلیل شدهاند. بر اساس نتایج، هجده عامل اصلی به عنوان پیشران کلیدی در شکلگیری و گسترش اسکان غیررسمی منطقه مورد شناسایی قرار گرفتهاند. در مرحله بعدی با تحلیل کیفی، این 18 عامل در دو محور کلان و اقتصاد دستهبندی شدند. پس از تدوین سناریو، در مجموع سه سناریو مطلوب، سناریو بینابین یا ایستا و سناریو بحرانی (فاجعه)، به‌عنوان سناریوهای بسیار قوی با احتمال وقوع بالا، برای آینده سکونتگاههای غیررسمی کلان‌شهر تبریز به دست آمدند.   Informal settlement is one of the undesirable consequences of urbanization in the contemporary world, which is formed as a result of rapid industrialization and regional inequalities, and due to the deprivation and lack of urban life facilities in these settlements compared to other areas. Urban has made them the center of acute urban issues and problems and against sustainable human development. The current situation of informal settlements shows that the plans, forecasts and measures taken to solve the problems of this phenomenon, especially in the metropolis of Tabriz, have not been so effective, so that the expansion of informal settlements in this city itself is a proof of this claim. For this purpose, in this research, it has been tried to systematically identify and analyze the key drivers affecting the formation and expansion of informal settlements in the metropolitan area of Tabriz. The research method in the present study is mixed (quantitative-qualitative) with analytical-exploratory nature. In this research, 64 primary factors were extracted in five different areas and analyzed through structural analysis in Mic-Mac software using the Delphi and environmental scanning techniques. Based on the results, eighteen main factors have been identified as key drivers in the formation and expansion of informal settlements in the region. In the next stage, with qualitative analysis, these 18 factors were classified into macro and economy axes. After compiling the scenario, in total, three favorable scenarios, intermediate or static scenario and critical scenario (disaster), were obtained as very strong scenarios with high probability of occurrence for the future of informal settlements in Tabriz metropolis. آینده‌پژوهی, پیشران, سناریو, سکونتگاه‌های غیررسمی, تبریز Future studies, key drivers, scenario, informal settlements, Tabriz 159 180 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3786-1&slc_lang=fa&sid=1 MAHMOOD parvinzad محمود پروین زاد parvinzad.m@gmail.com 100319475328460022987 100319475328460022987 No PhD student in Geography and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران reza valizade رضا ولیزاده valizadehreza60@yahoo.com 100319475328460022988 100319475328460022988 Yes Assistant Professor, Department of Geography and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی‌شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران karim hosseinzade dalir کریم حسین زاده دلیر karimhoseinzade2018@gmail.com 100319475328460022989 100319475328460022989 No Professor, Department of Geography and Urban Planning, Marand Branch, Islamic Azad University, Marand, Iran استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی‌شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران hasan ahmadzade حسن احمدزاده h_ahmadzadeh@iaut.ac.ir 100319475328460022990 100319475328460022990 No Assistant Professor, Department of Geography and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران