Geographical Space

fa تحلیل نقش حس تعلق به مکان در بازآفرینی بافت‌های فرسوده شهر اهواز Analyzing the Role of Place Attachment in the Renewal of Worn-out Textures in Ahvaz City تخصصي Special پژوهشي Research مقدمه عدم همراهی بسیاری از بافت‌های قدیمی با الزامات زندگی جدید، موجب کاهش کیفیت زندگی و نیز کاهش دل‌بستگی به مکان ساکنین این محلات شده است. لذا، توجه به این مناطق مسکونی، چه از بعد کالبدی و چه از بعد روانی، برای افزایش رضایت‌مندی ساکنین، امری ضروری به نظر میرسد. زندگی در این بافتها به همان میزان که نیازمند هم احساس بودن با رخدادها، خاطرهها و ریشههاست، نیازمند اعتقاد به بروز تغییرات نو در آن‌ها است. بنابراین، میتوان گفت امروزه بحران هویت در بسیاری از محلات و بافتهای قدیمی امر انکارناپذیر و نیازمند به توجهی بیش‌ازپیش است. شهر اهواز به‌عنوان مرکز استان خوزستان، یکی از شهرهای مهم این استان بوده و در دهه‌های اخیر شاهد موج‌های عظیم مهاجرت به آن از روستاها و شهرستان‌های دیگر استان بوده استدر حال حاضر حدود 1417 هکتار از شهر اهواز را بافت فرسوده تشکیل دهد که به لحاظ جمعیتی حدود یک‌سوم جمعیت این شهر در این نوع بافت ساکن هستند. این نوع بافت‌ها که کیفیت زندگی شهروندان را تحت تأثیر خود قرار داده‌اند با مشکلاتی هم چون افول کیفیت کالبدی، مشکلات دسترسی و ترافیکی، تراکم و تمرکز بیش‌ازحد، کمبود سرانه کاربری‌ها، فقدان سلسهمراتب مناسب در شبکه ارتباطی، وجود کاربری‌های ناسازگار، ضعف ابنیه، استفاده از مصالح کم‌دوام و بی‌دوام، کمبود امکانات و خدمات شهری، فرسودگی فاضلاب شهری، کیفیت پایین واحدهای مسکونی، ضعف مدیریت شهری، ضعف منابع مالی جهت بهسازی و نوسازی مساکن و... روبرو هستند و نشان می‌دهد اغلب مردم شهر اهواز از شرایط مطلوبی برای زندگی شهری بهره‌مند نیستند. با توجه به موارد مذکور، این پژوهش به دنبال تحلیل نقش حس تعلق به مکان در بافت‌های فرسوده جهت بازآفرینی در کلان‌شهر اهواز می‌باشد تا مشخص شود که حس تعلق مکانی ساکنین تا چه حد می‌تواند زمینه‌ساز بازآفرینی بافت‌های فرسوده شهری را فراهم کند. متدولوژی پژوهش حاضر ازنظر هدف، نظری – کاربردی و ازلحاظ ماهیت و روش مطالعه، توصیفی – تحلیلی است؛ و در گردآوری داده‌ها از شیوه‌ی کتابخانه‌ای و میدانی استفاده‌شده است. پرسشنامه تحقیق حاضر شامل حس تعلق مکانی، امکانات و خدمات بافت‌های فرسوده و تمایل به بازآفرینی بافت‌های فرسوده، بوده است. حس تعلق مکانی دربرگیرنده 17 شاخص و 56 گویه، امکانات و خدمات، 11 شاخص و 35 گویه و تمایل به بازآفرینی شامل 13 گویه، است. با توجه به اهداف پژوهش، از دو جامعه آماری ساکنان و کارشناسان، برای جمع‌آوری داده‌ها، استفاده‌شده است. محدوده موردبررسی شامل، 7 محله بافت فرسوده شهر اهواز است که با توجه به جامعه آماری تحقیق تعداد 384 پرسشنامه بین ساکنان محله‌های بافت فرسوده شهری اهواز توزیع شد. جهت تحلیل و تفاوت فضایی حس تعلق مکانی در محله‌های شهری، جهت وزن دهی به شاخص‌های حس تعلق به مکان از مدل تصمیم‌گیری AHP و برای سنجش عوامل مؤثر بر حس تعلق مکانی در بافت‌های فرسوده شهری از مدل تصمیم‌گیری کوپراس و جهت عوامل مؤثر در افزایش حس تعلق به مکان از آزمون‌های پیرسون و فریدمن، جهت سنجش تفاوت بین محله‌های بافت فرسوده شهری از آزمون کروسکال والیس و تکنیک تحلیل خوشه‌ای و جهت سنجش رابطه بین حس تعلق به مکان و بازآفرینی شهری از آزمون T و پیرسون، بهره گرفته شد. یافتهها و بحث بررسی سنجش وضعیت شاخص‌های حس تعلق به مکان از دیدگاه مردم در محله‌های بافت فرسوده شهر اهواز نشان داد وابستگی‌های عاطفی و دل‌بستگی به مکان از دید ساکنان میانگین بالاتری از میانگین فرضی داشته‌اند. همچنین از نظر کارشناسان وابستگی‌های عاطفی، امنیت، دل‌بستگی به مکان و دسترسی نسبت به دیگر شاخص‌ها، از ارجحیت بیشتری برخوردار هستند. در مرحله بعد جهت رتبه‌بندی محله‌های بافت فرسوده شهر اهواز، میانگین به‌دست‌آمده وارد مدل تصمیمگیری کوپراس شد نتایج نشان داد از میان محله‌های موردبررسی ساکنان محله آخر آسفالت حس تعلق مکانی خیلی زیادی نسبت به محله خود داشته‌اند. همچنین محله‌های یوسفی و زرگان دارای حس تعلق به مکان زیادی، حصیرآباد و عامری متوسط و ملاشیه و لشکرآباد و ملاشیه نیز در جایگاه آخر قرارگرفته‌اند. در ادامه برای سنجش رابطه بین دو متغیر حس تعلق به مکان و بازآفرینی بافت‌های فرسوده شهری، ضریب همبستگی پیرسون مورداستفاده قرار گرفت. نتایج به‌دست‌آمده از ضریب همبستگی پیرسون با مقدار ضریب 263/0 نشان‌دهنده آن است که بین دو متغیر رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد و با افزایش حس تعلق به مکان، تمایل ساکنان به بازآفرینی بافت‌های فرسوده شهری، افزایش می‌یابد. نتیجه گیری در پژوهش حاضر هدف، تحلیل فضایی حس تعلق مکانی در بافت‌های فرسوده جهت بازآفرینی شهری در محله‌های کلان‌شهر اهواز می‌باشد که از شاخص‌هایی نظیر خاطرات جمعی، وابستگی‌های عاطفی، دل‌بستگی به مکان، هویت، ماندگاری، احساس امنیت، آشنایی با مکان و خوانایی، استفاده شد. بررسی ها نشان می‌دهد که نتایج این پژوهش با پژوهش‌های کریمی مشاور و همکارن (1397)، زمانی و همکاران (1395)، عبدی ملک کلایی (1395) و رامکیسون (2105) هم‌ راستا بوده و نشان داد در محله‌های بافت فرسوده شهری اهواز وابستگی‌های عاطفی، دل‌بستگی به مکان، تعاملات اجتماعی و ... وضعیت به نسبت مناسبی دارند؛ اما وجود مشکلات زیست‌محیطی، عدم رضایتمندی ساکنان نسبت به امکانات و خدمات شهری، دسترسی نامناسب شهروندان، سرزندگی و...، ماندگاری ساکنان را تحت تأثیر قرار داده است؛ بنابراین با توجه به اینکه ساکنان دل‌بستگی خاصی به مکان محل زندگی خوددارند و همچنین وابستگی عاطفی در بین آن‌ها زیاد است، می‌توان با افزایش امکانات و خدمات شهری و همچنین تقویت فضاهای عمومی و بافت‌های کالبدی و فیزیکی، بافت‌های فرسوده را از طریق بازآفرینی شهری، تقویت کرد.   Introduction The failure of many old textures to be compatible with the requirements of new life has caused a decrease in the quality of life and also a decrease in place attachment of the residents of these neighborhoods. Therefore, it seems necessary to pay attention to these residential areas, both from the physical and psychological aspects, to increase the satisfaction of the residents. Living in these textures, as much as it requires feeling the same with events, memories, and roots, also require believing in the emergence of new changes in them. Therefore, it can be said that today the identity crisis in many old neighborhoods and textures is undeniable and needs more attention. Ahvaz city, the capital of Khuzestan province, is one of the important cities of this province, and in recent decades it has witnessed huge waves of migration from other villages and cities of the province. At present, about 1417 hectares of Ahvaz city are worn out, which in terms of population is about one-third of the city's population lives in these textures. These textures have affected the citizens’ quality of life with problems such as the decline of physical quality, access and traffic problems, excessive density, and concentration, lack of uses per capita, lack of appropriate hierarchies in the communication network, the existence of incompatible uses, weak buildings, the use of non-durable and non-durable materials, lack of urban facilities and services, exhaustion of urban sewage, low quality of residential units, weak urban management, and weak financial resources for the improvement and renovation of houses are faced. It shows that most people of Ahvaz do not benefit from favorable conditions for urban life. According to the mentioned cases, this research seeks to analyze the role of place attachment in worn-out textures for the renewal of Ahvaz, to determine to what extent the residents’ place attachment can provide the basis for the renewal of worn-out urban textures. Methodology The present study employed a theoretical-applied and descriptive-analytical research method. Library and field studies techniques were used for data collection. The research questionnaire included factors of place attachment, the facilities and services of the worn-out textures, and the desire to renew the worn-out textures. Place attachment consisted of 17 indicators and 56 items; facilities and services included 11 indicators and 35 items, and the desire to renew worn-out textures included 13 items. According to the objectives of the research, two statistical populations of residents and experts in urban textures participated in the study for data collection. The area under investigation includes 7 worn-out neighborhoods of Ahvaz city. Based on the statistical population, 384 questionnaires were distributed among the residents of the worn-out urban neighborhoods of Ahvaz. To analyze the spatial difference of place attachment in urban neighborhoods and to weigh the indicators of place attachment, the AHP model was employed. Also; to measure the factors affecting place attachment in worn-out urban tissues, the COPRAS decision-making model was used; to determine the factors effective in increasing place attachment, the Pearson coefficient and Friedman test were used. Also, the Kruskal-Wallis test and cluster analysis technique were employed to measure the difference between neighborhoods of worn-out urban textures, and the t-test and Pearson coefficient to measure the relationship between place attachment and urban renewal. Findings and discussion Investigating the residents’ opinions in terms of the place attachment indicators in the worn-out neighborhoods of Ahvaz city showed that emotional dependencies and place attachment had a higher value than the hypothetical average. Also, according to experts, emotional dependencies, security, attachment to place and accessibility are preferable to other indicators. In the next step, to rank the worn-out neighborhoods of Ahvaz city, the obtained average was entered into the COPRAS decision-making model; the results showed that among the surveyed neighborhoods, the residents of Akhar-e-Asfalt neighborhood had a very high place attachment. Also, Yousefi and Zargan neighborhoods residents had a high place attachment; Hasirabad and Ameri neighborhoods residents had moderate place attachment; and Malashieh, Lashkarabad, and Molashiyeh neighborhoods residents had the least place attachment. Next, Pearson's correlation coefficient was used to measure the correlation between the two variables of place attachment and the renewal of worn-out urban textures. The results obtained from the Pearson correlation coefficient with a value of 0.263 indicated that there is a direct and significant correlation between the two variables-- with the increase in place attachment, the desire of the residents to recreate worn-out urban textures increases. Then, Pearson's correlation coefficient was used to measure the correlation between the two variables of place attachment and the renewal of worn-out urban textures. The results obtained from the Pearson correlation coefficient with a value of 0.263 indicated that there is a direct and significant correlation between the two variables, and with the increase in place attachment, the desire of the residents to recreate worn-out urban textures increases. Conclusion The present study aimed to spatially analyze place attachment in worn-out textures for urban renewal in the neighborhoods of Ahvaz metropolis in terms of indicators such as collective memories, emotional attachments, place attachment, identity, permanence, security, place familiarity, and legibility. The research results were consistent with Karimi Moshaver et al. (2018), Zamani et al. (2016), Abdi Malek Kalaei (2016), and Ramkissoon (2015), showing that in the worn-out neighborhoods of Ahvaz, emotional dependencies, place attachment, social interactions, etc. have a relatively good status. However, the existence of environmental problems, the residents’ dissatisfaction with city facilities and services, inappropriate access of citizens, and vitality have affected the durability of residents. Therefore, since residents have a special attachment to their place of residence and emotional dependence among them is high, it is possible to strengthen worn-out textures through urban renewal by increasing urban facilities and services as well as strengthening public spaces and physical textures حس تعلق مکانی, بافت فرسوده, بازآفرینی شهری, اهواز Place attachment, worn-out texture, urban renewal, Ahvaz metropolis 164 187 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3811-2&slc_lang=fa&sid=1 Majid Goodarzi مجید گودرزی m.goodarzi@scu.ac.ir 100319475328460023087 100319475328460023087 Yes Shahid Chamran University of Ahvaz دانشگاه شهید چمران اهواز Zahra Soltani زهرا سلطانی z.soltani@scu.ac.ir 100319475328460023088 100319475328460023088 No Shahid Chamran University of Ahvaz دانشگاه شهید چمران اهواز Afsaneh Alibakhshi افسانه علی بخشی goodarzi555@gmail.com 100319475328460023089 100319475328460023089 No Shahid Chamran University of Ahvaz دانشگاه شهید چمران اهواز