Geographical Space

fa پیکره‌ی سبز تاریخی تهران در چارچوب گفتمان و توسعه‌ی پایدار شهری The Historical Green Structure of Tehran within the Framework of Urban Discourse and Sustainable Development تخصصي Special پژوهشي Research پیکره‌ی سبز تاریخی تهران به‌عنوان بخشی از میراث طبیعی و فرهنگی شهر، دربردارنده‌ی لایه‌هایی از هویت جمعی، معناهای مکانی و نظام‌های زیستی است که در گذر زمان شکل گرفته‌اند. این پیکره، متشکل از باغات تاریخی، فضاهای باز سنتی و محورهای سبز شهری، همواره نقشی کلیدی در تعادل اکولوژیکی و خوانایی منظر تهران ایفا کرده است. بااین‌حال، گسترش گفتمان توسعه‌ی کالبدی، تغییر کاربری زمین و ضعف نهادهای هماهنگ‌کننده، سبب گسست تدریجی میان ارزش‌های زیست‌محیطی و منافع اقتصادی در مدیریت شهری شده است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل گفتمان‌های مؤثر بر پیکره‌ی سبز تاریخی تهران و تبیین راهبردهای بازسازی گفتمان حفاظتی در چارچوب توسعه‌ی پایدار شهری است. روش پژوهش، کیفی از نوع تحلیل مضمون با رویکرد اکتشافی است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌ی نیمه‌ساختاریافته با ۲۰ نفر از متخصصان و مدیران حوزه‌های منظر شهری، میراث فرهنگی، محیط زیست و طراحی شهری گردآوری و با نرم‌افزارNVivo 12  تحلیل شدند. نتایج نشان داد که پیکره‌ی سبز تاریخی تهران تحت تأثیر پنج گفتمان اصلی قرار دارد: «سیطره‌ی گفتمان توسعه‌ی کالبدی»، «فقدان گفتمان حفاظتی یکپارچه»، «قابلیت‌های هویت‌آفرین باغات»، «چالش‌های ساختاری و حقوقی»، و «راهبردهای صورت‌بندی گفتمان بدیل». یافته‌ها حاکی از آن است که گذار از منطق کالبدی به گفتمان اکولوژیک و اجتماعی، مستلزم نهادسازی میان‌بخشی، تقویت مشارکت محلی، بازآفرینی روایت‌های جمعی و بازتعریف ارزش فضایی باغات است. The historical green structure of Tehran, as part of the city’s natural and cultural heritage, embodies layers of collective identity, spatial meanings, and ecological systems that have evolved over time. Comprising historical gardens, traditional open spaces, and urban green corridors, this structure has long played a crucial role in maintaining ecological balance and landscape legibility in Tehran. However, the dominance of physical development discourse, land-use changes, and weak institutional coordination have led to a gradual disconnection between environmental values and economic interests in urban management. The present study aims to analyze the dominant discourses affecting Tehran’s historical green structure and to identify strategies for reconstructing a conservation-oriented discourse within the framework of sustainable urban development. The research adopts a qualitative exploratory approach using thematic analysis. Data were collected through semi-structured interviews with 20 experts and managers in the fields of urban landscape, cultural heritage, environment, and urban design, and analyzed using NVivo 12 software. The findings indicate that Tehran’s historical green structure is influenced by five main discourses: the dominance of physical development, the absence of an integrated conservation discourse, the identity-forming capacities of gardens, structural and legal challenges, and the strategies for shaping an alternative discourse. The results suggest that the transition from a physical-development logic to an ecological and social discourse requires intersectoral institutionalization, local participation, the revival of collective narratives, and the redefinition of the spatial values of gardens. پیکره‌ی سبز تاریخی, گفتمان شهری, منظر اکولوژیکی, توسعه‌ی پایدار, حفاظت مشارکتی Historical green structure, urban discourse, ecological landscape, sustainable development, participatory conservation 195 232 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3949-1&slc_lang=fa&sid=1 Amin mohtashamifar امین محتشمی فر a.mohtashamifar@modares.ac.ir 100319475328460023473 100319475328460023473 No Tarbiat Modares University, Tehran دانشگاه تربیت مدرس تهران Mohammad Reza Bemanian محمدرضا بمانیان bemanian@modares.ac.ir 100319475328460023474 100319475328460023474 Yes Tarbiat Modares University, Tehran دانشگاه تربیت مدرس تهران mehdi Haghighat bin مهدی حقیقت بین haghighatbin@modares.ac.ir 100319475328460023475 100319475328460023475 No Tarbiat Modares University, Tehran دانشگاه تربیت مدرس تهران