Geographical Space

fa تحلیل فضایی سرزندگی شهری در فضاهای عمومی با استفاده از داده‌های مکانی (مطالعه موردی: شهر تبریز) Spatial Analysis of Urban Vitality in Public Spaces Using Spatial Data (Case Study: Tabriz City تخصصي Special پژوهشي Research چکیده سرزندگی شهری یکی از شاخص‌های کلیدی کیفیت فضاهای عمومی است که نقش تعیین‌کننده‌ای در ارتقای تعاملات اجتماعی، پویایی فعالیت‌ها و احساس تعلق مکانی شهروندان ایفا می‌کند. با این حال، سرزندگی در سطح شهر به‌صورت یکنواخت توزیع نشده و تابعی از ساختار فضایی، دسترسی‌ها و ویژگی‌های مکانی فضاهای عمومی است. هدف این پژوهش، تحلیل فضایی سرزندگی شهری در فضاهای عمومی شهر تبریز و شناسایی الگوی توزیع و تمرکز آن با استفاده از داده‌های مکانی است.روش پژوهش توصیفی–تحلیلی بوده و با رویکرد کمی و مبتنی بر تحلیل‌های فضایی انجام شده است. داده‌های مورد نیاز از منابع آماری، لایه‌های مکانی شهری و اطلاعات مربوط به فضاهای عمومی استخراج شد. برای سنجش سرزندگی شهری، مجموعه‌ای از شاخص‌های کالبدی، عملکردی و دسترسی انتخاب و پس از استانداردسازی، در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) تحلیل شدند. از تکنیک‌های تحلیل الگوی فضایی و پهنه‌بندی برای شناسایی نواحی برخوردار و کم‌برخوردار از سرزندگی استفاده شد.یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سرزندگی شهری در تبریز دارای الگوی فضایی نامتوازن است؛ به‌طوری که فضاهای عمومی واقع در بخش‌های مرکزی و دارای دسترسی مناسب، از سطوح بالاتری از سرزندگی برخوردارند، در حالی که فضاهای پیرامونی و کم‌برخوردار، سرزندگی کمتری را تجربه می‌کنند. نتایج تحلیل‌ها حاکی از آن است که عواملی چون تراکم فعالیت‌ها، پیوستگی فضایی و دسترسی‌پذیری نقش مؤثری در شکل‌گیری این الگو دارند.در جمع‌بندی می‌توان گفت که تحلیل فضایی سرزندگی شهری، ابزاری کارآمد برای شناسایی نابرابری‌های فضایی و هدایت برنامه‌ریزی شهری به‌سوی ارتقای کیفیت فضاهای عمومی است. نتایج این پژوهش می‌تواند مبنایی برای تصمیم‌گیری مدیران شهری در راستای توزیع متعادل‌تر امکانات و تقویت سرزندگی در سطح شهر تبریز باشد.   Abstract Urban vitality is one of the key indicators of the quality of public spaces and plays a decisive role in enhancing social interactions, dynamism of activities, and citizens’ sense of place attachment. However, vitality is not evenly distributed across the city and is influenced by the spatial structure, accessibility, and locational characteristics of public spaces. The aim of this study is to analyze the spatial pattern of urban vitality in the public spaces of Tabriz and to identify its distribution and concentration using spatial data. The research adopts a descriptive–analytical methodology with a quantitative approach based on spatial analysis. The required data were obtained from statistical sources, urban spatial layers, and information related to public spaces. To measure urban vitality, a set of physical, functional, and accessibility indicators was selected and, after standardization, analyzed within a Geographic Information System (GIS) environment. Spatial pattern analysis and zoning techniques were employed to identify areas with high and low levels of vitality.The findings indicate that urban vitality in Tabriz exhibits an uneven spatial pattern, such that public spaces located in central areas with better accessibility demonstrate higher levels of vitality, while peripheral and underserved areas experience lower vitality. The results of the analyses suggest that factors such as activity density, spatial connectivity, and accessibility play a significant role in shaping this pattern. In conclusion, spatial analysis of urban vitality proves to be an effective tool for identifying spatial inequalities and guiding urban planning toward improving the quality of public spaces. The findings of this study can provide a basis for urban managers’ decision-making aimed at achieving a more balanced distribution of facilities and strengthening urban vitality throughout the city of Tabriz.   کلیدواژه‌ها: سرزندگی شهری, تحلیل فضایی, فضاهای عمومی, داده‌های مکانی, شهر تبریز Keywords: Urban vitality, Spatial analysis, Public spaces, Spatial data, Tabriz City 77 105 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3626-2&slc_lang=fa&sid=1 Farahnaz Khadem Fasqandis فرحناز خادم فسقندیس farahkhademm@gmail.com 100319475328460023548 100319475328460023548 Yes Mizan Institute of Higher Education, Tabriz موسسه اموزش عالی میزان تبریز