Geographical Space

fa نقش خدمات اکوسیستمی فرهنگی باغات تاریخی تهران در حمایت از آیین‌های مذهبی و پایداری اجتماعی The Role of Cultural Ecosystem Services of Tehran’s Historic Gardens in Supporting Religious Rituals and Social Sustainability تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">این پژوهش با هدف دوگانه‌ی سنتز نظام‌مند شواهد موجود درباره روابط بین خدمات اکوسیستمی فرهنگی، آیین‌ها و پایداری منظر اجتماعی، و نیز تبیین نقش واسطه‌ای خدمات اکوسیستمی فرهنگی در ارتباط بین آیین‌ها و پایداری منظر اجتماعی در بافت شهرهای ایران طراحی شد. در فاز کیفی، یک مرور سیستماتیک کیفی-تلفیقی با رویکرد نظریه داده‌بنیاد سازه‌گرا انجام شد. جستجوی نظام‌مند در هشت پایگاه داده داخلی و بین‌المللی تا مهر ۱۴۰۲ منجر به انتخاب ۴۷ مقاله از میان ۲۱۵۸ مطالعه اولیه گردید. داده‌ها با روش فرا ترکیب و کدگذاری سه‌مرحله‌ای گراندد تئوری تحلیل شدند. در فاز کمی، پژوهش به روش ترکیبی (کاربردی-توسعه‌ای) و با به‌کارگیری پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته میان ۳۰۰ نفر از شهروندان شرکت‌کننده در آیین‌های محرم و نوروز در فضاهای سبز شهری اصفهان و تهران تکمیل شد. داده‌های کمی با نرم‌افزارهای SPSS و Smart-PLS و با استفاده از تحلیل عاملی تأییدی و مدل‌سازی معادلات ساختاری تحلیل شدند. سنتز کیفی به خلق «نظریه یکپارچگی منظر فرهنگی-اجتماعی تاب‌آور» منجر شد که هسته مرکزی آن «تلفیق سه‌گانه» (خدمات اکوسیستمی فرهنگی به عنوان بستر توانمندساز، آیین‌ها به عنوان کنش یکپارچه‌ساز و پایداری منظر اجتماعی به عنوان پیامد تاب‌آور) و پنج مقوله محوری (قداست‌زایی اکوسیستمی، تعامل اجتماع‌ساز، حافظه مکانی جمعی، فشارهای گسست‌زا و راهبردهای تاب‌آوری منظرین) است. یافته‌های کمی نشان داد خدمات تنظیم‌کننده (ضریب مسیر ۰٫۴۸) و فرهنگی (ضریب مسیر ۰٫۵۴) اکوسیستم‌های شهری اثر معناداری بر کیفیت برگزاری آیین‌ها دارند و این متغیر نیز به نوبه خود بر حس تعلق مکانی (۰٫۶۲) و انسجام اجتماعی ادراک‌شده (۰٫۵۷) تأثیر مستقیم دارد. این دو متغیر در مجموع ۶۵٪ از واریانس سازه پایداری منظر اجتماعی را تبیین کردند به طوری که نتیجه کار مشخص نمود پایداری منظر اجتماعی شهری محصول یکپارچگی پویا و تعاملی بین نظام‌های اکولوژیک و اجتماعی-فرهنگی است. آیین‌ها نه صرفاً مصرف‌کننده، که تکمیل‌کننده چرخه اکوسیستم-جامعه از طریق تقویت معنای خدمات اکوسیستمی هستند. این پژوهش لزوم گذار از برنامه‌ریزی تک‌بعدی به سمت «طراحی اکوسیستم‌های فرهنگی-اجتماعی تاب‌آور» و اتخاذ رویکرد «طراحی منظر آیین‌بنیاد» را به عنوان راهبرد کلیدی در برنامه‌ریزی شهری پایدار نمایان می‌سازد.</div> This study was designed with a dual aim: to systematically synthesize existing evidence on the relationships between cultural ecosystem services, rituals, and social landscape sustainability, and to explain the mediating role of cultural ecosystem services in the relationship between rituals and social landscape sustainability in the urban fabric of Iranian cities. In the qualitative phase, a qualitative–integrative systematic review was conducted using a constructivist grounded theory approach. A systematic search in eight national and international databases up to October 2023 led to the selection of 47 articles out of 2,158 initial studies. The data were analyzed using meta-synthesis and the three-stage coding procedure of grounded theory. In the quantitative phase, the research followed a mixed-method (applied–developmental) design and was completed using a researcher-developed questionnaire administered to 300 citizens participating in Muharram and Nowruz rituals in urban green spaces in Isfahan and Tehran. The quantitative data were analyzed with SPSS and Smart‑PLS software, using confirmatory factor analysis and structural equation modeling. The qualitative synthesis resulted in the development of the “Resilient Cultural–Social Landscape Integration Theory,” whose core is a “triadic integration”: cultural ecosystem services as an enabling context, rituals as an integrative action, and social landscape sustainability as a resilient outcome. Five central categories emerged: ecosystem sacralization, community-building interaction, collective place memory, disruptive pressures, and landscape resilience strategies. The quantitative findings showed that urban regulating (path coefficient = 0.48) and cultural (path coefficient = 0.54) ecosystem services have significant effects on the quality of ritual performance, which in turn directly influences place attachment (0.62) and perceived social cohesion (0.57). Together, these two variables explained 65% of the variance in the social landscape sustainability construct, indicating that urban social landscape sustainability is the product of a dynamic and interactive integration between ecological and socio-cultural systems. Rituals are not merely consumers but completers of the ecosystem–society cycle through reinforcing the meaning of ecosystem services. This study underscores the necessity of shifting from one-dimensional planning toward “resilient cultural–social ecosystem design” and adopting a “ritual-based landscape design” approach as a key strategy in sustainable urban planning. خدمات اکوسیستمی فرهنگی, آیین‌های شهری, پایداری منظر اجتماعی, تاب‌آوری منظرین, نظریه داده‌بنیاد. Cultural ecosystem services, Historic gardens of Tehran, Religious rituals and ceremonies, Social landscape sustainability, Spatial identity and meaning-making, Social cohesion and collective ties 50 75 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3949-2&slc_lang=fa&sid=1 Amin Mohtashamifar امین محتشمی فر a.mohtashamifar@modares.ac.ir 100319475328460023546 100319475328460023546 No Tarbiat Modares University, Tehran دانشگاه تربیت مدرس تهران Mohammad reza Bemanian محمدرضا بمانیان bemanian@modares.ac.ir 100319475328460023547 100319475328460023547 Yes Tarbiat Modares University, Tehran دانشگاه تربیت مدرس تهران