fa بهینه‌سازی فعالیت‌های زراعی مبتنی بر استفاده از آب چاهک‌ها در منطقه سیستان با رویکرد سازگاری با خشکسالی عمومى General پژوهشي Research <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:#0070c0">مقدمه و هدف:</span></span></span></span></b> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" mitra="" style="font-family:">با توجه به موقعیت جغرافیایی و اقلیمی منطقه سیستان، مدیریت مصرف آب و برنامه‌ریزی جهت بهره‌برداری صحیح و مناسب از منابع آب دردسترس، به‌ویژه از چاه‌نیمه‌های موجود که منبع اصلی تأمین آب فعلی این منطقه در شرایط کم‌آبی، خشکسالی و کاهش جریانات سطحی رودخانه هیرمند به شمار می‌روند، یک امر ضروری است. از این‌رو، بررسی عوامل محیطی اثرگذار بر سیاست‌گذاری‌های مدیریت مصرف آب در سیستان و انتخاب استراتژی‌های مناسب جهت تخصیص بهینه و پایدار منابع آب چاه‌نیمه‌ها در این تحقیق مدنظر قرار گرفت. در ادامه، بهینه‌سازی فعالیت‌های زراعی مبتنی بر استفاده از آب چاه‌نیمه‌ها با رویکرد سازگاری با خشکسالی به‌عنوان هدف دیگر این پژوهش دنبال شد.</span></span></span><b><span style="color:#0070c0" lang="FA"></span></b></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"><b><span lang="FA" style="color:#0070c0">مواد و روش ها:</span></b> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" mitra="" style="font-family:">در این مطالعه، جهت بررسی عوامل محیطی اثرگذار بر سیاست‌گذاری‌های مدیریت مصرف آب در منطقه سیستان و انتخاب استراتژی مناسب تخصیص آب، از یک رویکرد توصیفی‌-‌تحلیلی مبتنی بر روش تحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها</span></span></span> <span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%">(SWOT)</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" mitra="" style="font-family:">و ماتریس برنامه‌ریزی استراتژیک کمی</span></span></span> <span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%">(QSPM)</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" mitra="" style="font-family:">استفاده شد. در ادامه، برای بهینه‌سازی فعالیت‌های زراعی با رویکرد سازگاری با خشکسالی، از مدل برنامه‌ریزی ریاضی اثباتی</span></span></span> <span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%">(PMP)</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" mitra="" style="font-family:">و روش تابع تولید با کشش جانشینی ثابت</span></span></span> <span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%">(CES)</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" mitra="" style="font-family:">بهره گرفته شد. داده‌های موردنیاز مربوط به سال زراعی ۱۴۰۱-۱۴۰۲ هستند که از طریق تکمیل پرسشنامه و مراجعه به سازمان‌های ذیربط در سیستان جمع‌آوری و در نرم‌افزار</span></span></span> <span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%">GAMS</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" mitra="" style="font-family:">تحلیل شدند</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span cambria="" style="font-family:">.</span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"><b><span lang="FA" style="color:#0070c0">یافته ها:</span></b> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" mitra="" style="font-family:">نتایج حاصل از تحلیل ماتریس </span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%">SWOT</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> نشان داد که مقادیر برآوردشده برای عوامل درونی (نقاط قوت و ضعف) و بیرونی (تهدیدها و فرصت‌ها) به‌ترتیب برابر با ۲/۲۸۶ و ۲/۴۳۶ می‌باشند. این امر بکارگیری راهبردهای تدافعی یا واکنشی (</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:115%">WT</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" mitra="" style="font-family:">) را در راستای بهبود سیاست‌گذاری‌های مرتبط با تخصیص و بهره‌برداری آب در منطقه سیستان الزامی می‌کند. همچنین نتایج نشان داد که با رخداد خشکسالی تحت شدت‌های خفیف تا شدید، میزان منابع آب چاه‌نیمه‌ها ۹/۵۷ تا ۴۹/۲۳ درصد نسبت به سال پایه کاهش می‌یابد. در این شرایط، کشاورزان سیستانی سطح زیرکشت پیاز، خربزه، هندوانه و یونجه را کاهش داده و به سمت کشت گندم و جو آبی متمایل می‌شوند. میزان مجموع سود ناخالص کشاورزان نیز ۰/۵۳ تا ۳/۶۷ درصد کاهش می‌یابد و ارزش اقتصادی آب از ۱۱۸۴ به ۲۳۷۷ ریال بر مترمکعب می‌رسد.</span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:#0070c0">بحث و نتیجه گیری: </span></span></span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"><span b="" mitra="" style="font-family:">با توجه به نتایج به‌دست‌آمده در این تحقیق، اصلاح سیاست قیمت‌گذاری آب و تعیین مبالغ جبرانی در شرایط تشدید کم‌آبی، حذف محصولات با بهره‌وری اقتصادی و فیزیکی پایین از الگوی کشت در شرایط خشکسالی، و بکارگیری راهبردهای تدافعی جهت اجرای مناسب سیاست‌گذاری‌های تخصیص آب چاه‌نیمه‌ها در منطقه سیستان توصیه شدند</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%">.</span></span><b><span style="color:#0070c0" lang="FA"></span></b></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"><b><span style="font-size:9.0pt"><span cambria="" style="font-family:"><span style="color:black">Introduction:</span></span></span></b><span style="font-size:9.0pt"><span cambria="" style="font-family:"><span style="color:black"> The Sistan region faces serious challenges in irrigation water management due to its geographical and climatic conditions. Water scarcity, drought, and reduced surface flows of the Hirmand River have made the existing water wells the primary source of water supply in the region. Effective planning for the optimal use of these well water resources is therefore essential. This study aimed to investigate the environmental factors influencing water consumption management policies in the Sistan region. A secondary objective was to identify appropriate strategies for the optimal and sustainable allocation of Nimruz well (Chah-e Nimeh) water resources.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"><span style="font-size:9.0pt"><span cambria="" style="font-family:"><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"><b><span style="font-size:9.0pt"><span cambria="" style="font-family:"><span style="color:black">Methods:</span></span></span></b><span style="font-size:9.0pt"><span cambria="" style="font-family:"><span style="color:black"> A descriptive-analytical approach was applied, using the Strengths, Weaknesses, Opportunities, and Threats (SWOT) matrix and the Quantitative Strategic Planning Matrix (QSPM) to assess environmental factors and select appropriate water allocation strategies. Subsequently, Positive Mathematical Programming (PMP) combined with the Constant Elasticity of Substitution (CES) production function was used to optimize agricultural activities based on well water use under drought conditions. Data from 2022&ndash;2023 were collected through questionnaires and consultations with relevant organizations in Sistan and analyzed using GAMS software.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"><span style="font-size:9.0pt"><span cambria="" style="font-family:"><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"><b><span style="font-size:9.0pt"><span cambria="" style="font-family:"><span style="color:black">Findings:</span></span></span></b><span style="font-size:9.0pt"><span cambria="" style="font-family:"><span style="color:black"> The SWOT analysis revealed that internal factors (strengths and weaknesses) scored 2.286 and external factors (threats and opportunities) scored 2.436. These values indicate the need for defensive (WT) strategies to improve water allocation and exploitation policies in the region. Under mild to severe drought conditions, well water resources are projected to decline by 9.57% to 49.23% compared to the base year. In response, farmers are expected to reduce the cultivation area of onions, melons, watermelons, and alfalfa, and shift toward wheat and barley. Total gross farm profit is estimated to decrease by 0.53% to 3.67%, while the economic value of water rises from 1,184 to 2,377 rials per cubic meter.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"><span style="font-size:9.0pt"><span cambria="" style="font-family:"><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"><b><span style="font-size:9.0pt"><span cambria="" style="font-family:"><span style="color:black">Conclusion</span></span></span></b><span style="font-size:9.0pt"><span cambria="" style="font-family:"><span style="color:black">: Based on the findings, the following measures are recommended: reforming water pricing policy and establishing compensation mechanisms under conditions of increasing water scarcity; removing crops with low economic and physical productivity from cultivation patterns during drought; and implementing defensive strategies for the proper management of well water allocation policy in the Sistan region.</span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; بهینه‌سازی الگوی کشت, چاهک‌های آب, مدل PMP, سازگاری با خشکسالی, بهره‌وری اقتصادی و فیزیکی آب, منطقه سیستان. Cropping Pattern Optimization, Water Wells, PMP Model, Adaptation to Drought, Economic and Physical Water Productivity, Sistan Region. 1 31 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-4018-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohama Mehdi Rakhshanimehr محمدمهدی رخشانی مهر salarpoor@uoz.ac.ir 100319475328460024106 100319475328460024106 No Mashaallah Salarpoor ماشااله سالارپور mohamadmahdi.rakhshanimehr@gmail.com 100319475328460024107 100319475328460024107 Yes AhmadAli Keikha احمدعلی کیخا ahmadali.keikha@uoz.ac.ir 100319475328460024108 100319475328460024108 No Mahmoud Ahmadpour borazjani محمود احمدپور برازجانی mahmadpour@uoz.ac.ir 100319475328460024109 100319475328460024109 No Alireza Sargazi علیرضا سرگزی alirezasargazi@uoz.ac.ir 100319475328460024110 100319475328460024110 No