fa تحلیل و مدلسازی تغییرات سطح آب زیرزمینی حوضه آبریز تسوج با استفاده از فرآیند اتورگرسیو میانگین متحرک تخصصي Special پژوهشي Research <p>با عنایت به توانمندی فن‌ سری‌های زمانی در الگوبندی و پیش‌بینی رفتار پدیده‌های مربوط./ به آب، این پژوهش با هدف پیش‌بینی تغییرات سطح آب زیرزمینی حوضه آبریز تسوج با الگوی سری‌ زمانی انجام شده است. برای این منظور داده‌های تراز آب زیرزمینی در مقیاس ماهانه از سازمان آب منطقه‌ای استان آذربایجان شرقی بین سالهای 1391-1373 اخذ گردید. پس از برازش الگوهای مختلف بر داد‌ه‌های تراز آب، الگوی ( 2,0,3) ARIMA با داشتن کمترین مقدار آگاهی آکائیک (76/78-) نسبت به سایر الگوها مناسب تشخیص داده شد. لذا افت سطح آب زیرزمینی از سال 1392 تا سال 1401 نسبت به سال پایه (1373) با الگوی (2,0,3) برازش داده شد و تغییرات سطح آب زیرزمینی تا سال 1401 با الگوی به دست آمده، در نرم افزار R پیش‌بینی گردید. نتایج نشان داد با فرض ادامه یافتن شرایط بهره‌برداری موجود و روند کنونی الگوی مصرف آب زیرزمینی در حوضه آبریز تسوج، میانگین افت تجمعی سطح آب زیرزمینی در سال دهم پیش‌بینی (1401) نسبت به سال اول پیش‌بینی (1392) 25/7 متر خواهد بود. از نتایج پیش‌بینی الگوی حاصل می‌توان در برنامه‌ریزی‌های مدیریت بهینه و پایدار منابع آب زیرزمینی در حوضه آبریز تسوج استفاده نمود. با توجه به وسعت آبخوان تسوج و روند قابل ملاحظه افت حجم آب زیرزمینی در سال‌های پیش‌بینی، مدیریت بهینه و اصلاح الگوی مصرف آب زیرزمینی ضرورت دارد.</p> <p>Considering to ability of time series methods to modeling and predicting the phenomena related to water, this study is done with the aim of analysis the groundwater level changes of Tasuj basin with time series models. For this purpose, groundwater level data was received in monthly scale from regional water organization in East Azerbaijan province between 1373-1391. Among different models ARIMA (2,0,3) model by having lowest Akaike information were suitable than other models. Therefore decline of groundwater level from the year 1392 to the year 1401 compared to the base year 1373 fitted to (2,0,3) model and groundwater level changes was predicted until year 1401 in software R with obtained model. The results showed assuming continuing of present condition of application in tasuj basin mean of cumulative decline groundwater level in tenth year of forecast than the first year of forecast (1392) would be 7/25 meter. Results of modeling and forecasting could be applied to optimal and sustainable management of groundwater resource in the Tasuj basin. Optimal management and modification the pattern of water consumption is necessary according to the spread of Tasuj watershed and significant trend in reduction of groundwater volume during the prediction year.</p> آب‌های زیرزمینی, حوضه آبریز تسوج, ,پیش بینی, فرآیند اتورگرسیو میانگین متحرک. Groundwater, Catchment Tasuj, Forecast, Autoregressive moving average process. 273 287 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1197-1&slc_lang=fa&sid=1 Majid Rezaei Banafsheh مجید رضایی بنفشه mrbanafsheh@yahoo.com 100319475328460016181 100319475328460016181 No University of Tabriz گروه جغرافیایی طبیعی، گرایش اقلیم شناسی دانشگاه تبریز tahereh Jalali Ansaroodi طاهره جلالی عنصرودی t_jalali19045@yahoo.com 100319475328460016182 100319475328460016182 Yes دانشگاه سراسری تبریز *دکتری اقلیم دانشگاه تبریز. (نویسنده مسئول) Mohammad Ali Hasanpour Aqdam Beglu محمد علی حسن پور اقدم بگلو ali.hasanpiur@gmail.com 100319475328460016183 100319475328460016183 No Regional Water Company of East Azarbaijan Province کارشناس ارشد زمین شناسی-هیدروژئولوژی