fa سطح‌بندی توسعه اقتصادی- اجتماعی شهرستان‌های استان آذربایجان‌غربی با استفاده از تحلیل‌های مکانی و قواعد تصمیم‌گیری GIS عمومى General پژوهشي Research سطح زندگی انسان با رشد و پیشرفت علم و دانش بشری همواره در حال پیشرفت بوده است، اما این رشد و توسعه در تمام مناطق و سکونتگاه‌های انسانی یکسان نبوده و در نتیجه آن جوامع مختلفی با سطح توسعه اجتماعی- اقتصادی متفاوت ایجاد شده است که در سطح ملی استان‌های توسعه یافته و در حال توسعه نمونه‌هایی از آن به شمار می‌آید. ارزیابی سطح توسعه اقتصادی به منظور آگاهی از شرایط و وضعیت موجود اقتصادی و برنامه‌ریزی برای توسعه اقتصادی و رفع نابرابری‌ها اهمیت زیادی دارد. در تحقیق حاضر تلاش شده است، نسبت به ارزیابی و سطح‌بندی توسعه اقتصادی- اجتماعی در شهرستان‌های استان آذربایجان غربی اقدام گردد. برای این منظور از تحلیل‌های مکانی و قواعد تصمیم‌گیری چندمعیاره GIS استفاده شده است که امکان مدلسازی در مطالعات ارزیابی توسعه اقتصادی- اجتماعی را فراهم می‌آورد. با وجود قابلیت‌های بالای تکنولوژی GIS در مطالعات اقتصادی و برنامه‌ریزی، متأسفانه در سطح کشور از توابع تحلیلی آن به صورت اصولی برای مدلسازی شرایط توسعه اقتصادی و اجتماعی بهره کافی برده نشده است. بر این اساس مهم‌ترین هدف تحقیق حاضر معرفی GIS به عنوان یک تکنولوژی کارآمد در مطالعات اقتصادی و خصوصاً ارزیابی سطح توسعه اقتصادی و اجتماعی می‌باشد. برای این منظور ابتدا هر یک از شاخص‌های اقتصادی در محیط GIS در قالب لایه‌های اطلاعاتی مدلسازی شده و در پایگاه اطلاعات مکانی طراحی شده ذخیره گردید. در مرحله بعد نقشه‌های مربوطه با استفاده از توابع فازی استاندارد سازی شد و با توجه به تنوع شاخص‌های اقتصادی، نسبت بهره‌مندی هر یک از شهرستان‌ها از عملکرد شاخص‌ها، به درصد از کل محاسبه گردید و برای این منظور از عواملی همچون مساحت، تراکم در واحد سطح و جمعیت نیز استفاده شد. پس از آماده سازی نقشه‌ها، از تحلیل سلسله مراتبی (AHP) استفاده شده و وزن‌های استاندارد برای همپوشانی وزن‌دار لایه‌های اطلاعاتی استخراج شد و برای کسب اطمینان از نسبت سازگاری لایه‌های اطلاعاتی در مدل سطح بندی توسعه اقتصادی و اجتماعی، نسبت به ارزیابی نسبت توافق اقدام شد و مقدار آن 02/0 محاسبه شد. در نهایت نسبت به همپوشانی وزن دار با چهار روش منطق بولین، WLC،SAW و AHP اقدام شده و نقشه‌های سطح بندی توسعه اقتصادی و اجتماعی در سطح استان آذربایجان غربی استخراج شد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که شهرستان‌های استان را از لحاظ سطح توسعه می‌توان در 5 گروه طبقه بندی نمود. در بین این گروه‌ها شهرستان ارومیه در گروه اول قرار و شهرستان خوی در جایگاه دوم قرار گرفته است. سایر شهرستان‌ها شرایط متوسط و پایینی را از نظر سطح توسعه اقتصادی دارا هستند. Human life's qualification has been changed and improved by the enhancement of the human knowledge. However, this growth and development have not been equal in all parts of human habitats. As the results of this situation many different social sections have been formed containing different economic qualities such as developed provinces in national level or developed and developing countries in international level. To manage this socio-economic condition, it is very important to have correct information about economic quality for development plans and the reduction of economic inequities. In this research socio-economic qualification of west Azerbaijan province was studied by GIS spatial analysis and Multi-criteria Decision Making (MCDM). The availability of GIS and multi-criteria decision analysis methods allows combining knowledge derived from different sources to support socio-economic planning and management. Methods such as fuzzy AHP and MCDM have been employed with success to model the socio-economic evaluation techniques but these methods still are not used in many developing countries such as Iran. The main objective of this research is to introduce GIS as a powerful technology in socio-economic development studies. For this to happen, socio- economic indexes are prepared in raster map format in the GIS environment. In the next step all of these GIS dataset layers, stored in Geo-database and have been standardized by Fuzzy logic model. Pixel value of these raster dataset layers were then calculated from 100 percent on the basis of some ingredient indexes such as area, density and population. In the next step Analytical Hierarchical Process (AHP) was used to generate standard weights for weighted overly and consistency ratio was calculated equal to 0.02. Finally spatial distribution of socio- economic parameters was evaluated in counties of west Azerbaijan province by multi-criteria decision making including Bolin logic, WLC, SAW and AHP. Result of this research showed that counties in west Azerbaijan province have different quality of socio-economic development level and all of them can be divided into 5 classes including Urmia at first class, and Khoy at the second class of economic quality. Also Oshnaveih and Chaldran were at last class of economic developing quality. Other counties have been midway and in under level of economic development. ارزیابی سطح توسعه اقتصادی، قواعد تصمیم‌گیری سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی، استان آذربایجان غربی. Economic quality development, GIS multi-criteria decision making, west Azerbaijan province. 1 23 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-467-3&slc_lang=fa&sid=1 بختیار بختیار : B.Feizizade@yahoo.com 1003194753284600106 1003194753284600106 No مجید رضایی‌بنفشه mrbanafsheh@yhoo.com 1003194753284600107 1003194753284600107 Yes میراسدالله حجازی 1003194753284600108 1003194753284600108 No