fa مطالعه تطبیقی روش‌های کاربردی کاهش آسیب‌پذیری شهر مقابل زلزله در ایران و جهان تخصصي Special پژوهشي Research زلزله یکی از مخرب‌ترین پدیده‌های طبیعی بوده که به دنبال آن طیف گسترده‌ای از آسیب‌ها مطرح می‌گردد: صرف‌نظر از خسارات اقتصادی وارد بر شهر و در مقیاس کوچک‌تر بر شهروندان، تلفات انسانی و مشکلات روحی ناشی از مرگ عزیزان، بی‌خانمانی و ناامنی هر یک به تنهایی یک بحران تلقی می‌شوند. از آنجا که نمی‌توان مانع از وقوع زلزله شد، باید در جستجوی راهکارهایی برای مقابله با آن بر آمد. در این میان بررسی خصوصیات و ویژگی‌های شهر می‌باید پایه و اساس اقدامات پیشگیرانه قلمداد شود. چرا که با فرض برابر بودن شدت زلزله، نحوه رفتار شهر است که می‌تواند زلزله را از یک پدیده طبیعی به یک فاجعه انسانی تبدیل نماید. هدف مقاله حاضر بررسی مهم‌ترین روش‌های جهانی و ملی در ارتباط با کاهش آسیب‌پذیری ناشی از زلزله و باز تعریف مجموعه راهکارهای شهرسازی در جهت کاهش آسیب‌های آن است. روش تحقیق با توجه به ماهیت داده‌ها به صورت کیفی و اسنادی است. درعین‌حال که برای بررسی تجارب و اقدامات مختلف، روش تحلیل مقایسه‌ای به کار گرفته شده است. سرانجام اینکه با توجه به ماهیت داده‌های تحقیق، شیوه پژوهش کیفی خواهد بود. نتایج حاکی از آن است که نمونه‌های جهانی تاکید بیش‌تری بر مساله بافت شهر شامل فضاهای باز، شبکه راه‌های ارتباطی و توده‌های کالبدی داشته در صورتی که در تجارب مربوط به ایران صرف‌نظر از مطالعات گروه جایکا، در غالب موارد نمونه‌های سنجش و کاهش آسیب‌پذیری در مقیاس تک بناها انجام‌شده و شاخص‌های اجتماعی نیز نادیده گرفته‌شده‌اند. سخن پایانی آن که کاهش آسیب‌پذیری شهرها در برابر زلزله در بلندمدت، زمانی محقق خواهد شد که ایمنی شهر در برابر آن به عنوان یک هدف در تمامی سطوح برنامه‌ریزی و بویژه برنامه‌ریزی شهری مورد نظر قرار گیرد. Earthquake is known as one of the most destructive natural phenomena that causes a wide range of disasters: irrespective of the economic losses that are inflicted on the city, and in a smaller scale on the citizens, the human losses, and also the psychological problems caused by the death of the relatives, homelessness and insecurity are all known as a crisis caused by earthquake. Since it is impossible to prevent earthquake, we should look for proper approaches to confront this phenomenon. More importantly, surveying the features and the characteristics of the cities should be carried out as the basis of preventive actions towards earthquake because if we suppose the seismic intensity to be equal, it’s the urban features and structures that can change a natural phenomenon to a human catastrophe. The present article aims to survey the most significant global and national experiences related to decreasing the vulnerabilities to earthquakes, and also re-defining the set of urban-designing approaches in order to reduce damages of earthquakes. Based on the given data, the research method is qualitative and attributive. The results show that the global experiences put emphasis on city texture, including open spaces, the connection network, and physical structures, while in Iran, irrespective of the studies by the JICA group, most of the assaying and damage-decreasing modeling cases have been performed in terms of single-structures and the social features have been ignored. Finally, we should say that, just in the circumstances that we set the plans of “urban-safety against earthquake” as a goal in all the stages of planning, especially the urban planning programs, we would be able to reduce the vulnerability of the cities toward seismic problems. زلزله, آسیب‌پذیری, برنامه‌ریزی شهری, مطالعات جهانی. Earthquake, Vulnerability, Urban Planning, Global studies. 139 177 http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-52&slc_lang=fa&sid=1 وحیدرضا مردانی vahidreza.mardani@gmail.com 10031947532846003410 10031947532846003410 Yes دانشجوی دکترای طراحی شهری، آکادمی علوم ارمنستان الهام امینی 10031947532846003411 10031947532846003411 No استادیار و مدیرگروه شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی واحد پردیس سعید هاشمی طباطبایی 10031947532846003412 10031947532846003412 No دانشیار مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، رئیس بخش ژئوتکنیک و روسازی مریم برومند mry.brmd@gmail.com 10031947532846003413 10031947532846003413 No کارشناس ارشد طراحی و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه آزاد اسلامی، واحد پردیس