این پژوهش به بررسی تقویت بهرهبرداری از خدمات فرهنگی اکوسیستم (CES) در پارکهای شهری از طریق چارچوب سازماندهی معنایی و ارزشهای فرهنگی میپردازد و از مطالعه موردی تطبیقی دو شهر زنجان (با بافت فرهنگی ترکی) و سنندج (با بافت فرهنگی کردی) در ایران استفاده میکند. هدف اصلی، بررسی رابطه بین سازماندهی معنایی منظر پارکها، که شامل تجربیات زیباییشناختی، عناصر نمادین، پیکربندی فضایی، الگوهای استفاده، ساختارهای روایی و ارزشهای اجتماعی-فرهنگی است و میزان منافع درکشده خدمات فرهنگی اکوسیستم توسط کاربران است. این تحقیق با اتخاذ یک رویکرد روششناسی ترکیبی، تکنیکهای کیفی (مصاحبههای نیمهساختاریافته با متخصصان بومی) و کمّی (پرسشنامههای ساختاریافته و نقشهبرداری شناختی) را برای جمعآوری و تحلیل دادههای ۱۵۰ بازدیدکننده از هر پارک ادغام میکند. انتخاب این دو شهر با وجود معیارهای مدیریتی و کالبدی مشترک، به دلیل هویت فرهنگی متمایز آنها صورت گرفته که امکان تحلیل بینفرهنگی را فراهم میکند. تحلیل کمّی دادههای پرسشنامهای (n=300) با ضریب همبستگی پیرسون، رابطه مثبت و بسیار معناداری را در هر دو پارک نشان داد (733/0=r برای زنجان و 816/0=r برای سنندج، 001/0>p). تحلیل رگرسیون سهم قابل توجه متغیر مستقل را تأیید کرد، به طوری که سازماندهی معنایی به تنهایی 3/53٪ از واریانس بهرهبرداری از خدمات فرهنگی اکوسیستم در زنجان و 6/66٪ را در سنندج تبیین نمود. آزمون t مستقل اختلاف میانگین معنادار بالاتری را در نمره هر دو متغیر در پارک سنندج (با بافت فرهنگی کردی) نسبت به زنجان آشکار کرد (001/0>p). افزون بر این، تحلیل واریانس (ANOVA) تأثیر معنادار سطح تحصیلات و میزان مراجعه بر درک بهره برداری از خدمات فرهنگی اکوسیستم را نشان داد (05/0>p). میانگین نمره گویههای «هنرهای زنده بومی» و «مراسم قومی» در سنندج به طور چشمگیری بالاتر بود که نقش تعیینکننده زمینه فرهنگی خاص را تأکید میکند. در کنار یافتههای کیفی که بر اهمیت خاطرهسازی جمعی تأکید داشتند، نتایج کمّی قویاً از این استدلال پشتیبانی میکنند که راهبردهای طراحی معناییِ وابسته به زمینه، کلید تقویت بهرهبرداری از خدمات غیرمادی اکوسیستم هستند. این مطالعه برنامهریزی مبتنی بر شواهد را برای یکپارچهسازی روایتهای بومی و تعامل جامعه در مدیریت پارکها پیشنهاد میدهد. تحقیقات آینده باید به بافتهای فرهنگی دیگر در ایران گسترش یابد و از روشهای مشارکتی پیشرفتهتر برای کشف لایههای معنایی مناظر فرهنگی استفاده کند.
Ahmadi Barough S, Haghighat Bin M. Strengthening the exploitation of cultural ecosystem services in urban parks with an emphasis on semantic organization and cultural values. جغرافیایی 2025; 25 (91) : 2 URL: http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/article-1-4198-fa.html
احمدی باروق سولماز، حقیقت بین مهدی. تقویت بهره برداری از خدمات فرهنگی اکوسیستم در پارک های شهری با تاکید بر سازماندهی معنایی و ارزش های فرهنگی. فضای جغرافیایی. 1404; 25 (91) :25-52
(2).jpg)
