چکیده: فضاهای عمومی شهری بهعنوان عرصههای شکلگیری تعاملات اجتماعی، نقش تعیینکنندهای در تقویت پیوندهای اجتماعی، ارتقای کیفیت زندگی و تداوم حیات جمعی شهرها دارند. با وجود اهمیت این فضاها، بسیاری از بافتهای تاریخی شهرهای ایران در پی تغییرات کالبدی، دگرگونی الگوهای فعالیت و کاهش حضورپذیری اجتماعی، با کاهش ظرفیت خود در ایجاد تعاملات روزمره مواجه شدهاند. ازاینرو، شناخت عوامل مؤثر بر اجتماعپذیری این فضاها میتواند بهعنوان مبنایی برای ارتقای کیفیت محیط و اجتماع پذیر شدن بافتهای تاریخی مورد توجه قرار گیرد. پژوهش حاضر با هدف تبیین عوامل مؤثر بر اجتماعپذیری فضاهای عمومی در بافت تاریخی–فرهنگی شهر اردبیل انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی است. دادههای مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانهای، پرسشنامه و مشاهده نظاممند میدانی گردآوری شد. جامعه آماری شامل کاربران فضاهای عمومی محدوده تاریخی–فرهنگی اردبیل بود که بر اساس فرمول کوکران، ۳۸۴ نفر بهعنوان نمونه انتخاب شدند. همچنین الگوهای حضور، فعالیت و تعاملات اجتماعی کاربران طی چهار هفته و در زمانهای مختلف شبانهروز مورد مشاهده قرار گرفت. تحلیل دادهها با استفاده از آمار توصیفی، آزمون همبستگی پیرسون، رگرسیون خطی و تحلیل عاملی انجام شد. یافتههای پژوهش نشان داد که سطح کلی اجتماعپذیری فضاهای عمومی مورد مطالعه پایینتر از سطح مطلوب ارزیابی شده است. در میان ابعاد بررسیشده، بعد ادراکی–معنایی بالاترین وضعیت را داشته که نشاندهنده نقش مؤثر هویت تاریخی، خاطره جمعی و حس تعلق در تداوم روابط اجتماعی است. در مقابل، ابعاد محیطی، کالبدی–فضایی و فعالیتی با ضعفهایی در زمینه کیفیت مبلمان شهری، فرصتهای مکث و حضور، تنوع فعالیتی و شرایط محیطی مواجه بودهاند. بنابراین، ارتقای اجتماعپذیری فضاهای عمومی بافت تاریخی اردبیل نیازمند رویکردی یکپارچه در بازآفرینی شهری است که بهطور همزمان به بهبود کیفیت فضایی، تقویت فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی، افزایش آسایش و امنیت و حفاظت از ارزشهای هویتی مکان توجه کند. نتایج این پژوهش میتواند چارچوبی تحلیلی برای برنامهریزان و طراحان شهری در جهت ارتقای کیفیت فضاهای عمومی در بافتهای تاریخی فراهم آورد.
Hajisattari P, Sattarzadeh D, Balilan Asl L. Evaluation and Explanation of the Factors Affecting Sociability in Urban Public Spaces: A Case Study of the Historic-Cultural Fabric of Ardabil, Iran. جغرافیایی 2026; 26 (93) : 12 URL: http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/article-1-4275-fa.html
حاجی ستاری پویا، ستارزاده داریوش، بلیلان اصل لیدا. ارزیابی و تبیین مؤلفههای مؤثر بر اجتماعپذیری در فضاهای عمومی شهری (مطالعه موردی: بافت تاریخی–فرهنگی اردبیل). فضای جغرافیایی. 1405; 26 (93) :273-301
(2).jpg)
