:: دوره 22، شماره 80 - ( 11-1401 ) ::
جلد 22 شماره 80 صفحات 149-135 برگشت به فهرست نسخه ها
بررسی کارایی روش‌های زمین‌آماری در پایش و پهنه‌بندی تغییرات مکانی برخی خصوصیات شیمیایی خاک
نوشین شاهین زاده1 ، تیمور بابایی‌نژاد2 ، کامران محسنی‌فر* 3، نوید قنواتی4
1- گروه خاکشناسی، پردیس علوم و تحقیقات خوزستان، دانشگاه آزاد اسلامی،اهواز، ایران.
2- گروه خاکشناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران. (نویسنده مسئول).
3- گروه خاکشناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران
4- گروه خاکشناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.
چکیده:   (1075 مشاهده)
پراکنش خصوصیات شیمیایی خاک­ و میزان تغییرات آن­ها، از عواملی هستند که در تولید پایدار، اهمیت ویژه­ای دارند. روش‌های اندازه‌گیری این ویژگی‌ها که عمدتا از طریق آزمون خاک امکان­پذیر می­باشد، آن هم در سطحی وسیع، بسیار وقت­گیر و هزینه‌بر است. یکی از روش­هایی که به منظور پایش وضعیت این ویژگی­ها و نیز کاهش هزینه­های نمونه­برداری در سطح وسیع استفاده می­شود، درون­یابی است. درون­یابی روش‌های متعددی دارد که هر روش در شرایطی خاص دقت متفاوتی دارد. در این تحقیق دقت سه روش معمول درون­یابی به منظور درون­یابی برخی فاکتورهای شیمیایی خاک­های اراضی کشاورزی استان خوزستان بررسی شده­اند. متغیرهای مورد نظر در این تحقیق شامل نیتروژن کل (TN)، پتاسیم قابل جذب (AK)،فسفر قابل جذب (AP)، کربنات کلسیم (CaCO3)، درصد کربن آلی (OC)، هدایت الکتریکی (EC) و اسیدیته (pH) می­باشند که در 270 نمونه خاک اندازه­گیری شدند. روش­های میان­یابی به کار رفته نیز شامل کریجینگ معمولی (OK)، میانگین متحرک وزن­دار (IDW) و توابع شعاعی (RBF) بوده است. برای انتخاب روش مناسب، از معیارهای آماری دقت (MAE)، انحراف (MBE) و مجذور میانگین خطا (RMSE) استفاده شد. بررسی نتایج واریوگرافی نشان داد که ساختار مکانی (نسبت همبستگی) فسفر (243/0) و پتاسیم (159/0) قابل جذب، قوی، نیتروژن کل ضعیف (خطای اندازه­گیری 816/0) و بقیه پارامترها ساختار مکانی متوسطی داشتند. بر اساس نتایج این جدول می­توان روش کریجینگ معمولی با مدل نمایی را بهترین و دقیق­ترین روش (0715/0=MAE و 0890/0=RMSE و 0006/0-=MBE و 912/0=R2) برای درون­یابی نیتروژن کل دانست. این در حالی­است که بهترین روش برای درون­یابی کربن آلی، فسفر قابل جذب، پتاسیم قابل جذب، کربنات کلسیم، اسیدیته و هدایت الکتریکی خاک به ترتیب RBF، کرجینگ معمولی (با مدل کروی)، کرجینگ معمولی (با مدل کروی)، RBF، کرجینگ معمولی (با مدل نمایی) و RBF بوده است. نتایج نشان داد که روش IDW روش مناسبی برای درون­یابی هیچکدام از پارامترها نبود. از نقشه­های تهیه شده به وضوح می­توان عدم یکنواختی کوددهی­ها را مشاهده نمود به نحوی که میزان فسفر قابل جذب در بخش­های جنوبی منطقه مورد مطالعه بیشتر ولی میزان پتاسیم قابل جذب در بخش­های شمالی و مرکزی منطقه مورد مطالعه بیشتر بوده است. در حالی که در بخش شرقی و غربی منطقه مورد مطالعه و در جاهایی که میزان pH بالای 7/7 است، میزان کربنات کلسیم خاک­ها در بالاترین حد خود یعنی 46 الی 49 درصد می­باشد. تهیه نقشه­های با دقت مناسب بوسیله روش­های زمین­آماری برای پارامترهایی که وابستگی مکانی خوبی دارند، روشی مناسب برای پایش و مدیریت اراضی در سطح کلان می­باشد.
واژه‌های کلیدی: پراکنش مکانی، پهنه‌بندی، خصوصیات شیمیایی خاک، درون‌یابی، زمین آمار
متن کامل [PDF 1103 kb]   (260 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1400/3/5 | پذیرش: 1400/8/4 | انتشار: 1401/11/10


XML   English Abstract   Print



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
دوره 22، شماره 80 - ( 11-1401 ) برگشت به فهرست نسخه ها