بخش تحقیقات منابع طبیعی و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
چکیده: (60 مشاهده)
با توجه به مخاطره رسوب در حوزه آبخیز شهر مهران، عوامل و پارامترهای تاثیر گذار در رسوب زایی و میزان بار رسوب این حوزه تحلیل آماری شد. هدف این تحقیقمدلسازیرابطهبینمیزان تولید رسوب با استفاده از عوامل مدل تجربی MPSIAC و باررسوبمعلقبا استفاده از پارامترهای ژئومورفیکی و ارتباطآنهابارسوبدهیدر حوضه آبخیز است.به روش تصادفی ساده حوضه شهر مهران با چهار زیر حوضه مشخص و مجهز به ایستگاه هیدرومتری از حوضههای جنوبی استان ایلام انتخاب شد. جهت تحلیلارتباطبینعوامل مدل MPSIAC و متغیرهای ژئومورفیکبا رسوبهرزیرحوضهازروش رگرسیونچندگانه آماریاستفادهشد. طبق نتایج مدل تجربی مقدار رسوب سالانه در زیر حوضه های شهرمهران، تنگ باجک، آسان و گنبد به ترتیب 4/19، 8/16، 7/2،14/12و در کل حوضه 8/15تن در هکتار در سال برآورد شد. نتایجبررسی ارتباطبین عوامل در تولید رسوب و متغیرهای ژئومورفیکی در باررسوبزیرحوضههانشاندادکهمقداررسوبتولیدی با عامل زمین شناسی، کاربری اراضی، وضعیت فرسایش فعلی، فرسایس رودخانه ای و توپوگرافی حوضه همبستگیمثبتداشتهودرسطح 001/0معنیداربوده است. مقدار باررسوبمعلق با شاخص شیب، ضریب گردی، بارندگی، ناهمواری و مساحت حوضه همبستگیمثبتداشتهودرسطح 001/0معنیداربوده است و مقدار رسوب بار معلق سالانه در زیر حوضه های شهرمهران، تنگ باجک، آسان و گنبد به ترتیب 2/16، 5/14، 6/11 و4/12تن در هکتار در سال برآورد شد.جهت تأثیرگذاری عوامل و متغیرها برمیزانرسوبزیرحوضههاازروشتحلیلمؤلفههایاصلی و تحلیل خوشهای استفاده گردید.نتایجنشان داددرصدواریانس تبیینشدهتوسطکاربری حوضه 25% ازواریانستمامی متغیرهایتحقیق راتبییننموده و درمجموعسه عامل کاربری حوضه، وضعیت فرسایش فعلی، زمین شناسی و دو پارامتر ضریب گردی و ضریب شیب توانستهاند 86% ازواریانستمامیمتغیرهایپژوهشراتبیینکنند. در نهایت اگرچه مدل ترکیبی این تحقیق عوامل و متغیرهای زیادی در ارتباط با میزان رسوب تولیدی و بار رسوب، در نظر می گیرد اما ازنتایج آماری معنی دار و دقیق تری در سیستم حوضه آبخیز برخورداراست.