این پژوهش با هدف دوگانهی سنتز نظاممند شواهد موجود درباره روابط بین خدمات اکوسیستمی فرهنگی، آیینها و پایداری منظر اجتماعی، و نیز تبیین نقش واسطهای خدمات اکوسیستمی فرهنگی در ارتباط بین آیینها و پایداری منظر اجتماعی در بافت شهرهای ایران طراحی شد. در فاز کیفی، یک مرور سیستماتیک کیفی-تلفیقی با رویکرد نظریه دادهبنیاد سازهگرا انجام شد. جستجوی نظاممند در هشت پایگاه داده داخلی و بینالمللی تا مهر ۱۴۰۲ منجر به انتخاب ۴۷ مقاله از میان ۲۱۵۸ مطالعه اولیه گردید. دادهها با روش فرا ترکیب و کدگذاری سهمرحلهای گراندد تئوری تحلیل شدند. در فاز کمی، پژوهش به روش ترکیبی (کاربردی-توسعهای) و با بهکارگیری پرسشنامهای محققساخته میان ۳۰۰ نفر از شهروندان شرکتکننده در آیینهای محرم و نوروز در فضاهای سبز شهری اصفهان و تهران تکمیل شد. دادههای کمی با نرمافزارهای SPSS و Smart-PLS و با استفاده از تحلیل عاملی تأییدی و مدلسازی معادلات ساختاری تحلیل شدند. سنتز کیفی به خلق «نظریه یکپارچگی منظر فرهنگی-اجتماعی تابآور» منجر شد که هسته مرکزی آن «تلفیق سهگانه» (خدمات اکوسیستمی فرهنگی به عنوان بستر توانمندساز، آیینها به عنوان کنش یکپارچهساز و پایداری منظر اجتماعی به عنوان پیامد تابآور) و پنج مقوله محوری (قداستزایی اکوسیستمی، تعامل اجتماعساز، حافظه مکانی جمعی، فشارهای گسستزا و راهبردهای تابآوری منظرین) است. یافتههای کمی نشان داد خدمات تنظیمکننده (ضریب مسیر ۰٫۴۸) و فرهنگی (ضریب مسیر ۰٫۵۴) اکوسیستمهای شهری اثر معناداری بر کیفیت برگزاری آیینها دارند و این متغیر نیز به نوبه خود بر حس تعلق مکانی (۰٫۶۲) و انسجام اجتماعی ادراکشده (۰٫۵۷) تأثیر مستقیم دارد. این دو متغیر در مجموع ۶۵٪ از واریانس سازه پایداری منظر اجتماعی را تبیین کردند به طوری که نتیجه کار مشخص نمود پایداری منظر اجتماعی شهری محصول یکپارچگی پویا و تعاملی بین نظامهای اکولوژیک و اجتماعی-فرهنگی است. آیینها نه صرفاً مصرفکننده، که تکمیلکننده چرخه اکوسیستم-جامعه از طریق تقویت معنای خدمات اکوسیستمی هستند. این پژوهش لزوم گذار از برنامهریزی تکبعدی به سمت «طراحی اکوسیستمهای فرهنگی-اجتماعی تابآور» و اتخاذ رویکرد «طراحی منظر آیینبنیاد» را به عنوان راهبرد کلیدی در برنامهریزی شهری پایدار نمایان میسازد.
Mohtashamifar A, Bemanian M R. The Role of Cultural Ecosystem Services of Tehran’s Historic Gardens in Supporting Religious Rituals and Social Sustainability. جغرافیایی 2026; 26 (93) : 3 URL: http://geographical-space.iau-ahar.ac.ir/article-1-4217-fa.html
محتشمی فر امین، بمانیان محمدرضا. نقش خدمات اکوسیستمی فرهنگی باغات تاریخی تهران در حمایت از آیینهای مذهبی و پایداری اجتماعی. فضای جغرافیایی. 1405; 26 (93) :50-75
(2).jpg)
